• 3.05.2024
  • 74842 defa okundu

Resimde iki Uygur, İpek Yolu üzerindeki antik kent ve Uygurların kültür başkenti Kaşgar'da selamlaşıyor, el sıkışıyor ve konuşuyorlar. Onlar kim? Onları tekrar görebilir miyiz, soru sorabilir miyiz? Onları bir kez daha dinleyebilir miyiz?

 

Sağda Muhemmet Salih, solda Ablimit Abdulla var. Modern Uygur tarihinin iki önemli imamıydılar. İki tarihi şahsiyet, Uygur kültürünü yaşatmak, Uygur inancını korumak ve modern Uygur kimliğini tanıtmak için farklı yollar seçmişti ancak kaderleri aynıydı, hayatları kamplarda sona erdi.

Muhemmet Salih Bey gelenekçiydi, sadece imam değil aynı zamanda din alimiydi. Akademik makaleler yazmış, Orta Çağ Uygurca metinlerini ve kitaplarını yazıya geçirmişti.

En dikkat çekici katkı Muhemmet Salih'in Kur'an'ı Modern Uygurcaya tercüme etmesiydi, İslam kutsal kitabını Uygurcaya çeviren ilk kişi elbette o değildi, çeşitli yorumlar vardı, ilk çeviri 11. yüzyılda Kaşgar'da bilinmeyen bir kişi tarafından yapılmıştı. Uygur İslam alimi.

Ablimit Abdulla ünlü dini reformcu, modernist ve eğitimciydi. Özel laik bir kolej açan ilk Uygur din alimiydi. Kaşgar'daki kolejinde öğrencilere teknoloji ve yabancı dil dersleri verdi.

Çin'de böyle bir özel okul açan ilk kişi oydu, özellikle Kaşgar'da gerçekten geleneksel şekilde eğitim almış bir İslam alimi olarak, hiçbir zaman modern bir koleje gitmemiş, modern bir eğitim almamıştı.

Ablimit Abdulla'nın koleji Nisan 1988'de açıldı; okulunda diş hekimleri, hemşirelik, klinik ve yabancı diller vardı. Okul İngilizce, Rusça, Arapça, Urduca, Japonca ve Çince bölümleri için 600'den fazla öğrenciyi işe aldı.

Ne yazık ki, öğrencilerin yeraltı siyasi faaliyetlerine katılması nedeniyle okul 1996 yılında kapatıldı. Zamanında, "Çinli öğrenciler Tian ve erkeklerde özgürlük heykeli diktiler, ancak hiç kimse Pekin Üniversitesi'ni öğrencileri için kapatmıyor, neden birkaç öğrenci siyasi amaçlı bir şeye karıştı, suçlanıyorlar ve okullar kapatılıyor" diye savundu. O tarihten bu yana 21 yıl boyunca ev hapsinde yaşadı.

Muhemmet Salih ve Ablimit Abdulla 2017 yılında tutuklandı, ikisi de Çin toplama kamplarında öldü.

-Abduweli Ayup

 

  • Kaynak: https://uyghurhjelp.org/2024/04/two-ways-one-destiny/
  • Etiketler: Uygur, İpek Yolu ,Kaşgar',Muhemmet Salih,Ablimit Abdulla ,Çin

Son Eklenen Haberler

Yorumlar

Yorum Ekleyin

Yorum eklemek için lütfen üye girişi yapınız. Giriş yapmak için