DÜNYA UYGHUR QURULTİYİNİNG HEWERLERİ

1-)Nuri Turkel ependi yene, 2005-yili 3-ayning 2-kuni, Washington da bir kechlik tamaq ziyapitide, Amerikining muawin Presidenti Dick Cheney we Amerkining sabiq muawin Dolet Mudafiye Ministiri Richard Perle pendilerning qobul qilishigha erishti. Nuri Turkel Dick Cheney ependige Uyghur mesiliri heqide melumat berdi. Dick Cheney, Nuri Turkel bilen Uyghur mesililiri we bashqa mesililer heqide qizghin muzakirler elip barghan. Ziyapet jeryanida Nuri Turkel yene Richard Perle ependi bilenmu qizghin sohbette bolghan we yeqin bir tarihta qaytidin ayrim korushushmekchi bolghan. Hitay hokumiti Sherqi Turkistan dawasini, „terrorism“ bilen qarilashqa urunwatqan bir peyte, Nuri Turkelning, Amerika muwain President Dick Cheney ependining qobul qilishigha erishish we ularning uyghur mesilisi heqide muzakire elip berishi, Sherqi Turkistan dawasining kelichigi we tereqiyati uchun itayin muhim bir hadisedur.

2-)2005-yili 3-ayning 11-küni Berlin Technik Unwertsitida "Türk Idiyalist Ziyalilar Birligi" terpidin "Sherqi Türkistan heqqide " muhakime yighini Ötküzüldi.bu yighingha D U Q reis Erkin Aleptekin, Bash Teptish Küresh Küsen, Bash Katip Dolqun Eysa qatarliqlar qatnashti. Yighingha Berlin Teknik Universitidin 150 etrapidiki Unversitit uqughuchiliri we Oqutchuchiliri Ishtirak qilghan bulup,yighin bashlinishtin burun "Türk Idialist Ziyalilar Birligi " terpidin teyyarlanghan "Sherqi Türkistan heqqide" ishlengen Widio Filimi körsitildi. uningdin kiyin Erkin Aleptekin "Sherqi Türkistanning hazirqi weziyiti"heqqide, Bash katipi Dolqun Eysa "Hitaylarning Sherqi Türkistndiki Maarip Siyasitining ichki mahiyiti" digen Themida doklad berdi. ahirida Küresh küsenning orunlishida Uyghur heliq nahsha-muzikilliridin ariyeler körsetti.

3-)Birleshken Doletler Teshkilatining (BDT) 61-Nowetlik Insan Heqliri Yighini, 2005-yili 3-ayning 20-kunidin itibaren BDT ning Jevenwediki Sariyida dawam qilmaqta. Bu yighin Sherqi Turkistandiki Insan Heqliri weziyitini herqaysi Doletlerge, Helqara Insan Heqliri Teshkilatlirigha we Dunya Milletlirige bildurush, Hitay Hokumitining epti-beshirisini echish, shundaqla Hitay Hokumitige Chetellerdiki Sherqi Turkistan milli herkitining kuchini namayen qilish nohtisidin intayin muhim bir sorun. DUQ 61-qetimliq Insan heqliri yighinida tehimu ilgirligen halda, bir-qatar paaliyetlerni elip berishni ozining muhim hizmet pilani qilip belgilep, bu yighin uchun 2004-yili 12-aydin bashlapla bir-qatar hizmetlerni astirisin elip berishqa bashlighan idi. DUQ reisi Erkin Alptekin uzining shehsi munasiwetliri we UNPO diki munasiwetliridin paydilinip, DUQ namidin 2004-yili 12-aydin itibaren Amerika we Yavrupa doletliridiki, BDT Insan Heqliri Yighinida Kuzetkuchi salahiyitige ige 20 ge yeqin Helqra Insan Heqliri Teshkilatliri bilen alaqiliship, ulardin 61-nowetlik BDT Insan Heqliri Yighinida, Sherqi Turkistandiki Insan Heqliri weziyiti heqide nohtuluq tohtulushini telep qildi. Bu teshkilatdin merkizi Amerikida bolghan “INTERNATIONAL FEDERATION FOR THE PROTECTION OF THE RIGHTS OF ETHNIC, RELIGIOUS, LINGUISTIC AND OTHER MINORITIES” we Merkizi Germaniyede bolghan ” Gesellschaft für Bedrohte Völker” (Heter Astidiki Millletlerni Himaye Qilish Teshkilati) qatarliq 3 Teshkilat ozining umumi yighindiki soz heqini mehsus Sherqi Turkistan heqide ishlitishke maqul boldi. http://www.uyghurcongress.org/En/pressrelease.asp?ItemID=-1129819742

4-)2005-yili 3-ayning 20-kuni, DUQ ning terkiwidiki asasliq teshkilatlardin biri bolghan Yavrupa Sherqi Turkistan birligining orunlashturushi bilen Germaniyening Muyinxen shehride Noruz Bayrimini xatirlesh paaliyiti daghdughuluq elip berildi. Noruz bayrimi paaliyiti Kolping mediniyet merkizining tiyator zalida otkuzilgen bulup, bu paaliyetke Germaniyediki Uyghurlardin bashqa, Germaniyede paaliyet elip berwatqan insan heqlirini himaye qilish teshkilatliri, Mediniyet teshkilatlirining wekilliri we Türk, Nimis tamshibilar bulup toplam 500 ge yeqin kishi qatnashti.

5-)Yavrupa kengiyishining ixtisadi yardimi bilen 2-ayning 24-küni, Yavrupadiki aral doliti Maltada Yashlar programisini asas mehset qilghan „Yashlar Herkitining Xelqaradiki we Rayundiki tesiri“ digen temida helqaraliq yighin otkuzdi. yighingha 14 dolettin 40 din artuq yashlar teshkilatining wekiliri qatnashqan bulup, Sherqi Turkistanliqlargha wakaliten DUQ bash katiwi Dolqun Eysa ependi we Maarip bolumining mudiri Qeyser ependiler resmi teklip bilen qatnashti. Dolqun Eysa Uyghurlarning hazirqi weziyiti heqide dokilat berdi we Uyghurlarning weziyiti ekseturgen bir hojjetlik filmni yighin ehlige qoyup bergen. Yighin jeryanida DUQ wekilliri yighingha qatnshqan Malta hokumitining Maarip we Qatnash ministiri Louis Galea Jismut we Qomy sheherning bashlighi qatarliq hokumet erpaliri bilen uchrishish elip bardi.

6-)1990-yili 4-ayning 5-kuni Sherqi Turkistanning Barin yezisida, Zeydin Yusup bashchilighidiki qehriman ezmetlirimiz tengsizlikke, mustemlikichilikke, adaletsizlike qarshi, Erkinlik, heq-adalet uchun qozghalghan idi. 2005-yili 4-ayning 5-kuni , Barin Inqilawining 15-yillighi bulup, bu munasiwet bilen DUQ reisi Erkin Alptekin bayanat ilan qilip, Barin Sheyitlirige bolghan chungqur hormitini ipade qildi. http://www.uyghurcongress.org/Uy/pressrelease.asp?ItemID=-1064349484

7-)Barin Inqilawining 15- yillighini xatirlesh munasiwiti bilen, ataghliq Uyghur Alimi, Inqilapchisi merhum Nizamidin Huseyin ependining qol yazmisini asas qilghan halda, DUQ 2005-yili 4-ayning 5-kuni “Barinning 15 yillighi” namliq kitapni neshir qildi.

8-)2005-yili 4-ayning 7-kuni DUQ ning orunlashturushi bilen Uyghurlar we Tibet teshkilatliri BDT ning aldida namayish otkuzgen idi. Xitay Hokumitining yalghan bohtanlar we shikayet qilishi bilen, Namayishtin kiyin Swisariye saqchiliri DUQ Bash Katiwi Dolqun Eysa ni tutup kitip, 4 saatlik soraqtin kiyin qoyup bergen idi. bu weqedin xewer tapqan bezi xelqara insane heqliri teshkilatliri we herqaysi doletlerdiki Uyghur teshkilatliri Swisariye hokumitining bu qanunsiz qilmishige narazliq buldurup, bayanatlar ilan qildi, ozliri turushluq doletlerdiki Swisariye elchihanilirige xet yezip narazliqlirini buldurushti.

9-) DUQ muawin reisi Enwerjan ependi, 4-ayning 11-kuni BDT insan heqliri yighinida Sherqi Turkistandiki Insah heqliri weziyiti heqide dokilat berdi.Bu qetimqi yighini yillardin buyan Sherqi Turkistan mesilisige alahide ehmiyet berip kelgen, bulupmu Sherqi Turkisatn mesilisining Yavrupa Parlametida bilinishige kuch chiqarghan „Transnational Radical Party“ teshkilligen bulup, yighinda Amerika, Fransiye, Switsiye, Fransiye, Yengi Zinlandiye, Awustraliye we Yaponyedin kelgen Xitaydiki Insan heqliri mesililiri buyunche mutixesisler, Insan heqliri paaliyetchiliri soz qildi. http://www.uyghurcongress.org/En/news.asp?ItemID=1885938570
 
10-)Merkizi Amerikida bolghan, “Insan Heqlirini Kuzutish” Teshkilati 2005-yili 4-ayda, Uyghular heqide mexsus 11 betlik dokilat ilan qildi. Bu dokilatqa qarshi Xitay hokumiti narazliq buldurgen idi. bu munasiwet bilen DUQ Bayanatchisi Dilshat Reshit, 2004-yili 4-ayning 15-kuni helqra metbuatqa bayanat berip, Insan Heqlirini Kuzutush Teshkilatning dokilatigha, Xitay Hokumitining narazliq buldurgenligini qattiq eyiplidi. http://hrw.org/reports/2005/china0405/
 
11-) Xelqara Kechurum Qilish Teshkilatining Belgiye Shohbisi, 2005-yili 4-ayning 16-kuni, Belgiyening Antwerpen shehride „ Xitay we Ottura Asyadiki Uyghurlar“ digen temida yighin chaqirdi. Yighingha DUQ Bash Katiwi Dolqun Eysa teklip bilen Germaniyedin berip qatnashti. Yighingha Belgiyening her-qaysi jayliridin kelgen, Xelqara Kechurum teshkilatining hadimliri, Belgiye hokumitining Muhajirlar ishlirigha mesul emeldarliri, Belgiyediki Uyghurlar we Tibet teshkilatlirining mesulliri bulup kop sandiki kishi qatnashti. Yighingha DUQ Bash Katiwi Dolqun Eysa, aldi bilen DUQ heqide chushenche berip otkendin kiyin, ikki basquchqa bolup, Sherqi Turkistandiki we Qazaqistan, Qirghizistan, Ozbekistan qatarliq ottura Asya doletliridki Uyghularning, Siyasi, Ixtisadi, Mediniyet-Maarip, Dini we Iqtisadi weziyetliri heqide tepsili dokilat berip otti. u dokilatida yene chetellerdiki Uyghur iltijachiliri duch kilwatqan eghir weziyetler heqide alahide toxtaldi. http://www.uyghurcongress.org/Uy/news.asp?ItemID=-5950127
 
12-)2005-yili 4-ayning 16-kuni Turkiye Tijaretchiler Uyushmisining yigin zalida yeqinqi Zaman Tarixida „Turkiy Xelqlerge Elip berilgan Qirginchiliq ve Surgunler“ mavzuluq ilmi muhakime yigini otkuzuldi. Yiginda Balqanlar, Ottura Sherq, Turkiye, Kafkasiye, Xitay ve Rusiye qatarlik dolet ve rayonlarda Turkiy xelklerge elip berilgan qirginchiliq ve surgunler otturiga qoyuldi. Bu Ilmi muhakime yiginigha Turkiye parlament ezaliri, siyasi partiyelerning rehberliri, sabik ministirler, Turkiyediki ammivi teshkilatlarning mesulliri ve herqaysi universititlerning oqutquqi- oquguchiliri bolup kop sanda kixi qatnashti. Sherqi Turkistanliqlargha wakaliten Dunya Uygur Qurultiyi muawin Bash Katiwi , Ankara Universititi Til ve Tarih Jugrapiye fakultiti oqutquchisi Doc. Dr. Erkin Emet ependi Xitaylarning Uygur qarita elip beriwatqan qirginchiliq ve surgun siyasiti ustide soz qildi. U sozining ahirida, Xitay Hokumitining pilanliq tugut namida yurguziwatqan siyasetiningmu bir hil qirginchiliq ikenlikini eytkandin keyin, 11 sintebir weqesidin keyinki, Uygur mesilisining xelqaradiki weziyiti ve Dunya Uygur Qurultiyi ustidimu toxtulup otti.

13-)Uyghur Amerika Jemiyitining Reisi, DUQ Ijrahiye Komititi ezasi we Qanuni Meslehetchisi Nuri Turkel ependi, 2005-yili 4-ayning 21-kuni, Amerikida chiqidighan, dunyada kuchluk tesirge ige “ The Wall Street Journal” digen gezitte Qirghizstandiki siyasi ozgurush heqide maqale ilan qilip, Qirghizstan, Xitay munasiwetliri we bu munasiwetlerde dairside Sherqi Turkistan mesilisi qatarliqlar temalar heqide etrapliq mulahize elip bardi..

14-)Yawrupa Sherqi Türkistan Birligining bash kativi Ümit Agahi efendim, 4-ayning 23-24-künliri "Xelqara Insan Heqliri Teshkilati"ning, Germaniyening Königstein shehride orunlashturghan yilliq yighinigha qatnashti. Yighinda Umut ependi soz qilip, Sherqi Turkisatning nowetiki insan heqliri weziyiti heqide dokilat berip otti. Yighin jeryanida Germaniyediki oktuchi Partiyening parlamet ezaliridin Pfeiffer hanim qatarliqlar bilen uchrushush elip berip, Uyghurlar heqide melumat berdi.
 
15-)Uyghur Amerika Jemiyitining muawin reisi we DUQ Muhajirlar bolumining mudiri Omer Qanat ependi, Qirghizistandiki siyasi ozgurushtin kiyin, 4-ayning 22-kunidin 5-ayning 1-kunighiche Qirghizstanda ziyarette boldi. U ziyariti jeryanida Qirghizstanning yengi hakimiyettiki rehberliri bilen uchrushush elip bardi. Omer Qanat Qirghizstanning yuquri derijilik hokumet bashliqliri we Parlament reisining qobul qilishigha irishti. Uchrushushta Uyghurlarning weziyiti heqide sohbetler elip bardi. (bu ziyaretning tepsilati heqide ayrim melumat berilid.

  • 1922 defa okundu.