Şarki Türkistan Tarihi
M.Emin Buğra 
Devlet adamı

Çeviri : Gökbayrak
Tekin İlkhan ile Sultan Mahmut Gaznevi Savaşı

Hicri 397 – ( miladi 1005 - ) senesinde bu iki devletin Oğuz boyundaki muhafızları arasında bir silahlı çatışma ortaya çıktı . O zaman Sultan Mahmut Hindistan'da " ğazat " kılmaktaydı. Gaznede onun yerinde Arslan Cazıp adlı bir komutan vekil olarak çalışıyordu . Bu olay hakkında İlkhan ve Arslan Cazıp arasında yazılmış mektuplarda sert sözler cümleler kullanıldığı için aralarında anlaşmazlıklar meydana geldi . Dolayısıyla savaş başladı ve İlkhan Sultan Mahmutun yurduna ikibin beşyüz asker yolladı . Bunlardan bir kısmı İlkhan'ın küçük kardeşi Çağrı Tekin'in komutanlığında Belh'e , öteki bir kısım ise Karahan soyundan olan Subaşı Tekin'in komutanlığında Horasan'a yürüyüş yaptı . Çağrı Tekin Oğuz topraklarından geçip tüm Belh'i ve Hindikuş dağlarına kadar işgal etti . Subaşı Tekin ise Merv , Hirat ve Horasan gibi şehirleri ele geçirdi . Arslan Cazıp ve Sultan Mahmut'un veziri Ebu İlyas Fazil Bin Ahmet tüm güçlerini toplayıp Belh yollarını müdafaa etti ve Sultan Mahmut'a haber yolladı . Sultan Mahmut Hindistan'daki işlerini tam bitiremeden Gazne'ye geri döndü . Hemen ardından Afganların " Kabail " kabilesinden büyük sayıda ordu toplayıp Kabile geldi ve Hindikuş dağlarından geçip Belh şehrine hücum etti . Çağrı Tekin bu dehşetli kuvvete karşı direnemedi ve Belh şehrini bırakıp kaçarak Oğuz'dan geçip Tırmızi'ye gelip durdu . Sultan Mahmut'un komutanlarından Arslan Cazıp 1000 kişilik bir orduyla Horasan'a gelip Subaşı Tekin'i ağır mağlubiyete uğrattı,ve Subaşı Tekin’in küçük kardeşi dahil 700 askeri esir aldı.

Subaşı Tekin kalan askerleriyle Buhara'ya geri döndü . Bu haberi duyan İlkhan hemen Subaşi Tekin'e 10000 kişilik bir orduyu yardım olarak gönderdi . Dolayısıyla o hemen Oğuzdan geçip Sultan Mahmut'u mağlup etti . Subaşı Tekin Belh'i ele geçirdiği bir anda , Arslan Tekin gayet büyük bir güç ile Sultan Mahmut'un yardım etmesiyle kısa bir çatışmadan sonra Çağrı Tekin'i mağlup etti ve dolayısıyla Belh şehri yeniden Sultan Mahmut'un eline geçti . Çağrı Tekin askerlerini intizam altında tutarak Oğuz’dan geçirip Tırmızi'ye gelip durdu . Bu defaki savaş sona ermiş oldu .

Karahan Yusuf Kadirhan İle Sultan Mahmut Gaznevi Arasındaki Savaş

Yukarıda dile getirilen savaştan sonra , Sultan Mahmut Gaznevi hiç durmadan hududa askeri yığınak yapmaya başladı . Bu durumdan endişelenen Karahan Yusuf Kadirhan Sultan Mahmut Gaznevi ile savaşmaya karar verdi .Hicri 398 – ( miladi 1007 - ) senesinde Yusuf Kadirhan büyük bir orduyla Kaşğar'dan yürüyüş yaptı ve Kuzey İlkhanı Tuğan İlkhan'ı hemen kendi ordularını Semerkant'a götürmeyi emretti. Karahan Yusuf Kadirhan , Tuğan İlkhan ve Ali İlkhanlar Semerkant'ta bir araya gelip 50 bin kişilik gayet büyük muhteşem bir ordu kurarak organize oldular ve Oğuzdan geçip Belh'i işgal etti . Bu durumda Sultan Mahmut Gaznevi de 500 tane fil dahilindeki gayet muhteşem bir orduyla gelip Belh'ten 8 mil uzaklıktaki Kener adlı nehir yatağında durdu . Dolayısıyla Karahan Yusuf Kadirhan ve Sultan Mahmut Gaznevinin askerleri Kener nehir yatağında bir – birine karşı saf haline geldi . Karahanlar ordusunun kalb ( el ) kısmında Karahan Yusuf Kadirhan , meymene ( sağ ) kısmında Ali Tekin İlkhan , meysire ( sol ) kısmında Çağri Tekin saf haline geldi . Sultan Mahmut , küçük kardeşi Nasır’ı ve Curcan valisi Ebu Nasır'ı " El" e , Altuntaş'ı sağa ve Arslan cazip'i sola yerleştirdi ve safın önüne 500 fili sıra – sıra durdurup siper olarak kullandı . İşte bu plan ile yerleştirilen iki dehşetlik ordu arasında hicri 398 – ( miladi 1008 - ) senesinin 22 – rebiissani günü savaş başladı . Sultan Mahmut'un filleri Karahanlara çok zarar vermiş olsa bile , Ali İlkhan 500 askeri ile hücum ederek filleri kaçırdı ve Sultan Mahmut'un askerleri de caydırıldı . Akşam olurken , Sultan Mahmut tüm askerlerini toplayıp filleri önden yürüterek Karahanlar ordusunun " El " kısmına hücum etti . Filler ön sıradaki askerlerden onlarcasını ezdi . Safın arkasında , ihtiyat ordusunun komutanı olan Tuğan İlkhan bu durumu görüp askerlerini geri çekerek kaçtı . Bu durum karşısında Türk askerleri birden düzensizleşti intizamsızlık ortaya çıktı . Bu olaylardan sonra , Karahan askerlerine Belh'e hareket emretti . Kendisi bir anda Belh'e geri döndü ve askerlerini toplayıp intizamlı bir hareket ile Oğuz'dan geçti . Tüm tarihçiler : bu defadaki mağlubiyetin birden bire sebebini Tuğan İlkhan'ın hiç sebep olmadan kaçması olarak yorumluyor . Bazı tarihçiler ise : Tuğan han ile Sultan Mahmut gizli temas yapıp savaş alanını nedensiz bırakıp kaçmıştır rivayetinde bulunuyor . Aslınde Sultan Mahmut bu kadar kazancından neşelenip , Karahan'ın arkasından kovalamaya devam edecekse kendisinin ağır bir mağlubiyete uğrayacağını hissedip Karahan Oğuz'dan geçene kadar Kener nehir yatağında askerlerini istirahata çekmiştir.


  • 1827 defa okundu.