Yazar: Mehmet Emin Buğra
Tercüme: M. Emin Batur
 
Hun Devleti'ne katıldığı çağlardan İslam'a kadarki geçen devrede Şark-i Türkistan: Doğu Türkistan Tayip-el mülk şekli ile geçen devrede Moğolistan'da uzun yıllardan beri yaşamakta olan Hun Hanlığı kuvvetlenip MÖ. 300 yılından itibaren etrafındaki Türk Hanlıklarını kendi bayrağı altına almak ve nüfuzunu genişletme teşebbüsüne girişti. M.Ö. 206-180 yılları arası bütün Doğu Türkistan Hanları ve Asya'daki Türk topluluklarının bir çoğu Hun İmparatorluğu hükümetine tabii olup, oldukça büyük bir Birleşik Türk Devleti (Konfederasyon) kurdular.

Eski Türk Tarihi'nde oldukça ehemmiyetli olan ve düşmanları tarafından her türlü yalan ve iftiralara maruz kalan bu Türk İmparatorluğu'nun mezkur böhtan ve iftiralardan temiz bir devlet olduğunu beyan etmeyi gerekle gördüm. 

1-FASIL BÜYÜK HUN İMPARATORLUĞU 

Çin'in kuzeyinde Moğolistan'ın kuzeyindeki Orhun Irmağı ve Tanuvvela Dağları'na kadar yerleşik Türkleri Çin kaynaklarında Heyunni( Şunnuv ) diye adlandırılır. Avrupa kaynaklarında " Hun " diye yazılıdır. Ama mezkur Türkler'in kendilerini hangi unvan ile adlandırdıkları hakkında bir malumat yoktur. Binaley Hun unvanı ile zikrederiz. Hun Devleti'nin tarihi M. Ö 500 yılarında başlar. O meçhul devredeler deki Hunlar'ın ahvali pek karanlıktır. Çin kaynaklarında Hunlar'a ait açık malumat pek çoğu menfi de olsa MÖ 300 yılından itibaren başlar. Mezkur tarihten itibaren Hunlar ve Çin arasında muharebeler olurdu. Çin hükümdarları her yerde istihkam (mevzi) ve kaleler inşa ediyorlardı. Sonunda M.Ö. 249 yılında evvela Çin'in tamamını kendi hakimiyeti altına alan İmparator Şihuvangdi mezkur istihkam ve kaleleri birbirine ilave edip Peyeçli Denizi'nden Gansu'ya kadar 3000 kilometreden daha uzun istihkam (mevzi) yaptırdı.

Şimdiye kadar var olup gelen ve dünya harikaları arasında yer alan meşhur Çin Şeddi işbu istihkamdan ibarettir. Çin şeddi hakkındaki faideli malumat aşağıda " kadim zamanlarda Türkler ile Çinliler arasındaki siyasetler hususunda bir müteala adlı fasılda " yer almaktadır. Huanday bu sedden bir hayli istifade etti. Çünkü Hunlar hücum edip geldiklerin de Çin askerleri mezkur sed istihkamlarında şiddetli şekilde müdafaya geçip Hunları geri püskürttüler. Huanday ölene kadar Hunlar Çin şeddinden geçemediler. Çünkü Huanday zamanında yarım milyon Çin askeri Çin şeddi üzerinde dururdu. Huanday M.Ö. 211 yılında öldü.

HUN DEVLETİNİN GENİŞLEMESİ

Hun Hükümdarlarının unvanı Tamı Kut ( Allah’ın bereketi ) idi. Daha önceki Tanrı Kutların adları belli değildir. Fakat Şihuvangdi ( Yencin ) ile aynı asırda yaşamış olan Tamı Kut'un adı Tuman Han idi. Tuman Han Çin ile savaşmayı terk edip içerde Kut'unu arttırmaya çalıştı. Orhun ve Selanga ırmakları kenarındaki Uygur Hanlığı'nı ve büyük küçük Türk Hanlık ve beyliklerini kendisine tabii kılıp mühim seviyede Kut'a sahip oldu. Çin imparatoru Huvangdi öldükten soma onun sülalesi arasında imparatorluk keşmekeşi çıktı. Çin'in her noktasında isyanlar başladı. Bu sebeple Çin seddi üzerinde bulunan askerler zayıfladı. Tanrı Kut Tuman Han bu fırsattan istifade edip M.Ö. 209 yılında Çin'e hücum edip Çin Seddi'nden geçip Şensi ve Şansey eyaletlerini fethetti. Bu halde Tamı Kut Tuman Han sülalesi ve Hun yürüyüşü ilerleyemedi. Tuman Han öldükten sonra oğlu Metehan Tamı Kut oldu. Bu zaatın Türkler tarafından verilen ismi Oğuzhan'dır. Oğuzhan Mete Çin ile savaşmayı terk edip bütün Türk hanlık ve beyliklerini birleştirip gayet kuvvetli bir Türk İmparatorluğu teşkil etmek siyasetini benimseyip evvela Garp (Batı)daki Türk hanlıklarını kendi bayrağı altına aldı.

Moğolistan ve etrafındaki Türk hanlıkları Oğuzhan Mete'nin hakimiyetini gerek korku ile olsun gerekse kendi rızaları ile olsun kabul ettiler. Lakin Mançur ülkesinde yerleşik Türkler'den Kadirgan Dağları arasında yerleşen Türk Hanları yani Siyangi, Vuvhuvan, Topa, Cuvcan ( guvcan ) adlı Türk kabileleri hiç bir şekilde Oğuzhan Mete'nin hakimiyetini kabul etmeden müstakil kaldılar. Bunları Moğol tarihinde, Tatar diye yazarlar. Yine İli ülkesindeki Vuvsun Han, Gansu ve Kuvkuv daki Yavçi Türkleri'nin Hanı'da Oğuz Han Mete ye itaat etmediler.

Devam edecek

  • 1405 defa okundu.