M.Emin BUĞRA 
Devlet Adamı
Küçlük Kimdir ve Onun Doğu Türkistan’a Gelmesinin Sebebi Nedir? Moğolistan’ın batısında uzun süredir özgür bir hanlık idaresinde yaşayan Nayman isimli bir kabile vardı. Ünlü Moğol devletinin kurucusu Cengiz Han hicri 603 (miladi 1206)’da Nayman kabilesine saldırı düzenleyerek kabile reisi Tayan Han’ı öldürüp kabileyi dağıttı. Tayan Han’ın oğlu Küçlük Han birkaç adamıyla Doğu Türkistan’a kaçarak Gürhan’a sığındı. Gürhan ona iyi davranarak koruması altına aldı. Bazı rivayetlere göre Gürhan Küçlük’e kızını vererek damadı yapmıştı.
Hicri 604’te Cengiz Han Tangut hanı ile savaştıktan sonra Cengiz Han’ın Moğolistan’daki askerleri azalmıştı. Küçlük bunu fırsat bilerek Cengiz Han’dan intikam almak için Gürhan’ın da izniyle İmil ve Altay dağlarında sürgün hayatı yaşamakta olan Naymanlar’ı toplayarak Moğolistan’a yer yer saldırı düzenledi ve epeyce güç topladı. Harezimşah bunu duyarak ona gizlice asker gönderdi ve onu Gürhan’a karşı isyana kışkırtmaya başladı. Eğer Küçlük bu savaşı kazanırsa Sır nehrinin doğusundaki tüm bölgede (Doğu Türkistan’da) Gürhan unvanıyla bağımsız hakimiyetini tanıyacağı sözünü verdi. Küçlük bu söze güvenip fırsat kollarken, yukarıda belirtildiği gibi, Gürhan’ın Semerkent’e saldırı düzenlemesi sonucunda gücünün zayıfladığını duyarak Balasagun’a saldırdı. Gürhan’ın Balasagun’daki askerleri şehre girerek şiddetle karşılık verdiler. Gürhan Semerkent’ten geri dönüp Küçlük’ü ağır yenilgiye uğrattı. Küçlük’ün adamlarının çoğu öldü, kendisi bazı adamlarıyla kaçarak İmil civarına gitti ve orada soygunculuk yapmaya başladı.
Küçlük’ün Doğu Türkistan İstilası ve Zulmü
Tirgu Gürhan teslim olduktan sonra Küçlük Han kendini Gürhan ilan etti. Onun ilk yaptığı iş insanları İslamiyetken dönüp Şaman dinini kabul etmeye teşvik etmesi olmuştu. Onun bu eylemi Türkistan Müslümanları arasında genel nefrete sebep oldu. İli’nin baş tarafındaki Almalık (İli Balık) halkı kendi içersinden bir kişiyi han olarak seçerek Küçlük ile savaşmaya hazırlandı. Karluk hanı Arslan Yabgu Cengiz Han’ın korumasına girdi. Kaşgar, Üç ve Kuça halkı Küçlük’ün hakimiyetini kabul etmedi ve ona karşı koydu. Küçlük önce Almalık hanı ile savaştı ve savaş sonrasında Almalık hanı şehit oldu. Böylece Almalık Küçlük’ün eline geçti ve tüm şehir Küçlük tarafından yakıp yıkıldı. Ondan sonra Küçlük Üç ve Kaşgar’a saldırdı. Buradaki halk şehri kahramanlarca savunduğu için Küçlük bu şehirlere giremedi. Daha sonra Küçlük bu şehirlerin çevresindeki köylere soyguncuları göndererek köy halkını soyguna uğrattı ve öldürdü. Tarlalarını, yaylalarını ve evlerini ateşe verdi. Bunların sonucunda 2 yıl içinde Kaşgar ve Üç şehirlerinde açlık baş gösterdi ve şehir halkı şehri korumaktan aciz düştü. Küçlük hicri 610 (miladi 1213)’da Kaşgar’ı işgal etti ve tüm şehri ateşe verdi. Şehir halkını kovarak şehre kendi adamlarını yerleştirdi.
Hicri 611’de Küçlük Hoten’e saldırdı. Bu savaşta Kılıçhan şehit oldu. Böylece Küçlük şehri ele geçirdi ve tüm şehri yıkıp yaktı. Ondan sonra Hoten halkını İslamiyetken çıkarıp Şaman dinine sokmak için halka zulmetmeye başladı. Ancak halk İslamiyetten vazgeçmediği için bu hedefine ulaşamadı. Küçlük, bunun sebebi bölgede yaşayan din alimlerinin çokluğu diye düşünerek din alimlerini yok etmeyi planladı. Bir gün “tüm din alimleri toplansın, herkesin görüşü tartışılsın, kimin görüşü doğruysa ona uyalım” diye herkesi toplanmaya çağırdı. Ertesi gün bir meydana 3000 kadar din alimleri toplandı. Küçlük’ün askerleri de hazır bulundu. Hoten alimlerinden İmam Alaiddin İslam hakikatini, İslamin hak din olduğunu, putperestliğin batıl olduğunu güçlü delillerle ortaya koydu. Küçlük bunu duyunca bir şey söyleyemedi ve islamiyete, peygambere hakaret etmeye başladı. Küçlük bu toplantıyı din alimlerini yok etmenin iyi bir fırsatı bilerek meydandaki tüm din alimlerini şehit etti. O günden sonra ezan okumak, cemaatle namaz kılmak yasaklandı. Cami ve medreseler yıkıldı, kitaplar yakıldı ve Müslüman olduğunu açıklayan kişi işkencelerle öldürüldü. Küçlük bu zulümleriyle 4 yıl hakimiyeti devam ettirdi. Bu süre zarfında mutaassıp Toyin ve Kam’ların yol göstermesiyle Doğu Türkistan halkına yapmadığını bırakmadı. İlim ve medeniyetle dolu bu memleketi harabeye çevirdi. Şehir halkı Küçlük’e sürekli karşı çıktığı için kanlı bastırıldı ve şehit edildi. Geri kalanı şehri terk ederek kaçtı ve şehir nüfusu gittikçe azaldı.
Hicri 615 (miladi 1218)’te Cengiz Han’ın askerleri Doğu Türkistan halkının yardımına yetişti. Cengiz Han’ın askerleri Küçlük’ü öldürüp din ve yaşamda özgürlük ilan etti.

  • 772 defa okundu.