Irene Khan 
Uluslararası Af Örgütü
 Genel Sekreteri

Uluslararası Af Örgütü Genel Sekreteri Irene Khan bugün, “Son bir yıllık geri sayımın başlamasıyla birlikte Çin Hükümeti’nin Olimpik mirasın bir parçası olan insan haklarını destekleme yönünde verdiği sözleri tutması için zaman daralıyor.” dedi. Uluslararası Af Örgütü Genel Sekreteri Irene Khan bugün, “Son bir yıllık geri sayımın başlamasıyla birlikte Çin Hükümeti’nin Olimpik mirasın bir parçası olan insan haklarını destekleme yönünde verdiği sözleri tutması için zaman daralıyor.” dedi.
Irene Khan, “Önümüzdeki yıl içerisinde Çinli yetkililer insan hakları ihlallerini engellemek için acil önlemler almazlarsa, Çin’in imajını ve Pekin Olimpiyatları mirasını gölgeleme riskini almış olurlar.” dedi.
Uluslararası Af Örgütü, 2008 Pekin Olimpiyatları öncesi Çin’in söz verdiği insan hakları iyileştirmelerine dair yaptığı son değerlendirmesinde pek çok Pekinli eylemcinin ‘ev hapsinde’ ve sıkı polis gözetiminde bulunduğunu, bu arada Çin’in diğer bölgelerindeki eylemcilerin de tüm ilgi Olimpiyatlar yüzünden Pekin’e yöneldiği için, artan hak ihlalleriyle karşı karşıya kaldıklarını ortaya koydu. Rapor aynı zamanda, gazeteciler üzerinde devam eden ve son dönemde Çin’de sivil toplum ve kalkınma üzerine haberler yapan çeşitli yayınların kapatılmasına kadar vardırılan baskıyı da gözler önüne serdi.
“İnsan hakları savunucuları ve yerel basın üzerindeki baskılar, ölüm cezasının kısıtlanması ve yabancı basın haberlerine yer verme gibi daha pozitif değişimleri gölgelemeye devam ediyor. Çin’de Olimpiyatların insan hakları durumunu iyileştirebileceğine dair verilen sözlerin tutulmadığını görmekle kalmıyoruz, aynı zamanda polisin yargılamadan hapsetmek için Olimpiyatları bahane olarak kullandığına da şahit oluyoruz.”
Rapor, yargısız hapislerin 2008 Oyunları öncesi Pekin’i ‘temizleme’ operasyonlarının bir parçası olarak kullanıldığının altını çiziyor, halbuki ‘İş ile yeniden Eğitme’ gibi keyfi tutuklama metodlarının ortadan kaldırılması benzeri önemli reformlar yıllardır Çin’in reform ajandasında.
Uluslararası Af Örgütü raporunda, ölüm cezasıyla ilgili daha fazla şeffaflık ihtiyacı ve ölüm cezalarının uygulamasında birleşik bir kriter oluşturulmasına dair Yüksek Mahkeme yetkilileri tarafından yapılan açıklamayı memnuniyetle karşılıyor. Ancak örgüt yetkililerden bu girişimi, ölüm cezasına çarptırılanlarla ilgili bilgiye özellikle avukat ve aileleri tarafından erişimi arttırarak ve ölüm cezalarıyla infazlar hakkındaki tüm ulusal istatistikleri yayınlayarak genişletmelerini talep ediyor.
Irene Khan, “Ölüm cezasının uygulaması –ki Çin dünyanın önde gelen infazcısı- gizlilik içerisinde devam ediyor.” dedi.
Irene Khan, “Adaletteki yanlış uygulamaların engellenmesine yardım etmek ve Çin halkının ölüm cezası hakkında bilinçli sonuçlara ulaşabilmeleri için yeterli bilgiyle donatılmalarını sağlayabilmek için tam şeffaflık zorunludur. Çin’deki ölüm cezası uygulamalarının tam bir ulusal istatistiğinin verilmesinden daha azıyla yetinemeyiz.”dedi.

Uluslararası Af Örgütü raporu; ‘Çin:

Olimpiyatlara Geri Sayım-İnsan Hakları’na Dair Sözlerin Yerine Getirilmesi İçin Bir Yıl Kaldı’, özellikle Olimpiyatlarla ilgili dört ana insan hakları alanına odaklanıyor: ölüm cezası, yargısız hapisler, insan hakları eylemcileri ve basın özgürlüğü.
Son değerlendirmedeki ana bulgular şunlardır:

Ölüm Cezası:

Şiddet içermeyen suçlar için ölüm cezaları ve infazlarının kullanımı sürdü ve Yüksek Mahkeme’nin 1 Ocak 2007’deki değerlendirmesi sonrası ölüm cezasının %10 oranında düştüğüne dair resmi açıklamalara rağmen ulusal ölüm cezası istatistiklerinin ifşa edilmesi konusundaki eksiklik de devam etti.
Mahkemelerin her aşamasında daha fazla şeffaflık içermesi kararının uygulanamıyor olabileceğine dair kanıtlar var, ailelerin ve avukatların ölüm cezası alanlarla görüşmeleri ya da durumları hakkında bilgi sahibi olmaları hala engelleniyor.
Ölüm cezasının çoğunlukla keyfi olarak uygulandığı gerçeğine son dönemde resmi bir doğrulama geldi, zira ülkenin farklı bölgelerindeki mahkemeler ölüm cezaları için farklı kriterler uyguluyorlar.

Yargısız Hapisler:

Oyunlar öncesi Pekin’i temizlemek adına artarak kullanılan ve ‘Zorunlu Uyuşturucu Rehabilitasyonu’ nu da kapsayan yargısız hapis cezaları;‘İş ile Yeniden Eğitme’ cezasının uygulandığı hafif suç kategorilerinin genişletilmesi.

İnsan Hakları Eylemcileri:

Çin’in diğer kesimlerinde insan hakları eylemcilerine yönelik artan insan hakları ihlalleri; ödül almış yerleşim hakkı eylemcisi Chen Xiaoming’in sağlık problemleri nedeniyle hapisten şartlı olarak salıverilmesinden az bir zaman sonra Şangay’da 1 Temmuz’daki ölümünü de içeriyor, rapora göre tutukluyken işkenceye uğradığı belirtiliyor.
İnsan hakları ihlalleri kurbanları adına çalışan avukat ve hukuki danışmanların hedef olması; 16 Haziran’da hapishane gardiyanlarının emriyle koğuştaki diğer mahkumlar tarafından dövülen hapsedilmiş kör hukuk danışmanı Chen Cuangchang vakasını da kapsıyor. Chen, doğum kotalarının takibi sebebiyle yerel kadınların zorunlu kürtaj ve kısırlaştırmaya zorlandıkları iddiasının bölgedeki yetkililer tarafından araştırılmasını talep ettikten kısa bir süre sonra Shandong bölgesinde hapsedildi.
Olimpiyatlarla ilgili olarak inşaat projeleri sonunda evlerinden çıkarılanlara dikkat çekmeye çalışan eylemcilerin hedef olması; geçen yıl sonunda elektro-şoklu coplarla dövüldüğü rapor edilen Ye Guozhu’nun süregelen mahkumiyetini de içeriyor.

Basın Özgürlüğü:

Yerel basının üzerinde devam eden baskılar gazeteci ve yazarların süren mahkumiyet halleri, medya çalışanlarının zorla işten çıkartılmaları ve yayınların durdurulması
Websitelerin kapatılmasını da içerecek biçimde yayılan internet sansürü, Xiamen adlı şehirde protestoları susturmak için internet kullanıcılarının gerçek isimleri altında kayıt yaptırmalarını zorunlu kılan yeni yönetmeliğin yürürlüğe konması.
Uluslararası Af Örgütü son gelişmeleri içeren raporunun kopyalarını Çinli yetkililere ve Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC)’ne yollarken altı çizilen konuların Pekin’in Olimpiyatlara evsahipliği yapmasıyla ve Olimpiyat tüzüğünün temel prensipleriyle doğrudan ilişkili olduğunu da not etti.
Irene Khan, “Çin’de devam eden ciddi insan hakları ihlalleri ‘insanlık onurunun korunması’ ve ‘temel evrensel etik ilkelere saygı’yı da içeren Olimpiyat tüzüğünün temel prensiplerine aleni hakaret içeriyor. IOC, Olimpiyatlar’ın insan haklarına ve hukukun üstünlüğü ilkesine saygıya dayanan olumlu mirasını desteklemeli.” dedi.
“Sadece bir yıl kalmışken, Pekin Olimpiyat oyunlarının Çin’in insan haklarına saygısızlığı yüzünden geri dönülmeyecek biçimde yara almaması için de zaman azalıyor. Çinli yetkililer insan haklarını iyileştirme yolunda verdikleri sözler için bastırmalı ki böylelikle Ağustos 2008 geldiğinde Çinliler ülkelerinin dünyaya sunduklarıyla her şekilde gurur duyabilsinler.”

Editöre Not:

UAÖ, Çin raporunun bir kopyasına “China: The Olympics countdown-one year left to fulfill human rights promises” başlığıyla www.amnesty.org websitesinden ulaşabilirsiniz.

  • 794 defa okundu.