M.Emin BUĞRA 
Devlet adamı

İdikut ve Kılıçhanlar’ın Cengiz Han’a tabi oluşu


Hicri 606 (Miladi 1209)’da Gürhan’ın Harezimşah’ı mağlup ettiğini görüp korkuya kapıldı ve Moğolistan’a giderek Cengiz Han’ı ziyaret etti; ona tabi olduğunu bildirerek onun koruması altına girdi. Doğu Türkistanlı Müslümanlar putperest Karahıtaylar’ın hakimiyetine her zaman nefret gözüyle bakıyorlardı. Ancak Gürhan’a karşı gelecek güçleri yoktu. Hoten Hanı Kılıçhan Hicri 605’te Gürhan’ın zor durumda kalmasını fırsat bilerek Gürhan’ın Hoten’de bulundurduğu üst düzey yöneticisini öldürüp bağımsızlık ilan etti. Bu arada Cengiz Han’ın düşmanı olan Tangut şehzadesi Hoten’e kaçarak gelmişti. Cengiz Han bu şehzadenin iadesini istedi; Kılıçhan Cengiz Han’ın dostluğunu kazanmak zorunda olduğu için Tangut şehzadesini iade etti. Bunun sonucunda Cengiz Han ile dostluk anlaşması yapıldı. Ancak bu dostluk uzun sürmedi. Hicri 608 (Miladi 1211)’de Gürhan yenilgiye uğradı ve Küçlük Han bir afet olarak meydana çıkınca Cengiz Han’ın koruması altına girdi.

Kara Hıtay Devletinin Yıkılışı

Hoten, Kucu, Beşbalık, Kumul ve Bariköl bölgeleri Karahıtay devletinden ardı ardına ayrılınca Karahıtay devletinin gücü ve nüfuzu iyice zayıfladı. Harezimşah bu durumu fırsat bilerek Küçlük’u doğudan saldırmaya çağırdı. Ancak Küçlük saldırıya geçecek kadar güce sahip değildi. Bilahare Hicri 607’de Harezimşah Doğu Türkistan sınırlarına saldırı düzenlemeye başladı ve Otrar, Taşkent’i işgal etti. Gürhan bu haberi duyup tüm gücüyle Harezimşah’a karşı atağa geçti. Talas yakınlarında şiddetli çatışmalar meydana geldi. Savaş sonucunda Gürhan ağır yenilgi alarak geri çekildi.
Bu olaydan sonra “Harezimşah Gürhan’ı mağlup ederek arkasından kovalamaktaymış.” haberi yayıldı. Bu haber üzerine Balasagun halkı “Şimdi biz Müslümanların putperest Karahıtaylar’dan kurtulma zamanıdır.” diyerek silahlanıp şehirdeki Karahıtayları öldürdü ve şehir kalesini kapayıp beklemeye başladılar. Gürhan askerleriyle geldi, şehir halkı Gürhan’a direnerek şehre girmesini engelledi. Gürhan şehrin etrafını sararak 18 gün bekledi. Harezimşah’ın Gürhan’ı kovaladığı haberlerinin de yalan olduğu ve Harezimşah’ın Farab şehrini aldıktan sonra fazla ilerleyemeyip geri döndüğü ortaya çıktı. Gürhan sonunda şehre girerek Müslümanlara katliam uyguladı. Ravzatussefa’nın rivayetine göre bu katliamda 47000 Müslüman şehit olmuştur.
Bu savaşlar sonucunda Gürhan’ın hazinesi tümüyle bitti, halk da çok fakirleşti ve devlet büyük bir iktisadi krizle karşı karşıya kaldı. Ancak askeri kesim yine zengindi. Gürhan bu iktisadi krize çare bulmak için askerlerin elindeki zenginlikleri hazineye almaya başladı. Bunu istemeyen askerlerin çoğu isyan çıkardı. Bu arada İmil şehri çevresinde büyük bir güç sahibi olan ve Balasagun’a girmek için fırsat kollayan Küçlük hicri 608 (miladi 1211)’de aniden Balasagun’a saldırı düzenledi. Gürhan tüm gücüyle karşı koymuş olsa da sonunda yenilerek teslim oldu. Küçlük Gürhan’ı tutuklayarak kendini Gürhan ilan etti. 34 yıl ayakta kalan 3. Gürhan iki yıl Tirguhan tarafından esir alındı ve hicri 610’da öldü. Gürhan’ın teslim olmasıyla 80 yıl ayakta kalan Karahıtay devleti yıkılmış oldu.

  • 775 defa okundu.