Ç Bilge Tigin 
Araştırmacı

Doğu Türkistan’da “cellat” olarak anılan Çinli Sheng Shih-tsai 1933-1944 yılları arasında Milliyetçi Çin hükümetinin memuru olarak Doğu Türkistan’ı yönetmiştir. Yaklaşık 12 yıllık iktidarı döneminde 120 bin kişiyi suçsuz yere katletmiştir. Onun katlettikleri arasında Türk (Uygur, kazak, Kırgız, Özbek, Tatar), Çinli, Çinli Müslüman, Rus, Japon gibi değişik ırk, millet, din ve ülkeye mensup kişiler bulunmaktadır. Tayvanlı tarihçi Zhang Da-jun “Doğu Türkistan’da Fırtınalı Geçen 70 Yıl” adlı kitabında Sheng Shih-tsai’in yakmaya yetişemediği belgelerden, katledilen 895 kişinin adı ve memleketini tespit etmiştir. Bunların arasında 340 kadar Türkün adı geçmektedir. Biz bunları bir liste şeklinde dünya kamuoyunun bilgisine sunmayı uygun bulduk.


Sıra No: Adı Memleketi
1 İbrahim Şayar
2 Mehmetniyaz Hacıhekim Şayar
3 Boğdabay Altay
4 Abdurahman Kaşgar
5 Hasan Yangırçı Urumçi
6 Abdulla Hak Hazibet Urumçi
7 İsa Reyhan Çöçek
8 Abdukadir Toksu
9 Hurahan Altay
10 Tatek Altay
11 Mensur Kaşgar
12 Raciyev İli
13 Abdullah Urumçi
14 Mepuzvang Kuça
15 İbrahim Şeyh Toksu
16 Mamurbay Altay
17 Hoca Niyaz Kumul
18 Hüseyinbay Urumçi
19 Turdı Ahunbay İli
20 İminahun İli
21 Kenci Korla
22 Tursun Baba Urumçi
23 Abdulaciz İli
24 Adilhacı Kumul
25 Mehbubbek Hacı Kumul
26 İsmail Datu Ahun Kumul
27 İbrahimbek Kumul
28 Ciyat Kumul
29 Gambar Altay
30 Şahabudin İli
31 Abdurahman Hoca Kaşgar
32 Haydar Urumçi
33 Gabır İli
34 Akbarcan İli
35 Taşmuhammet Yunus İli
36 Ömergali (Ömer Ali) Çöçek
37 Osman Hacı Kumul
38 Sopi Şencang Kumul
39 Bagavudin Hacı (Bahavuddin Hacı) Kumul
40 İsa Kumul
41 Şahbudan Kumul
42 Madarhan İli
43 Rahimcan İli
44 Kasım Turfan
45 Zacırcan İli
46 Ababekri Hacı İli
47 Abdumutelipcan Urumçi
48 Mirzahmet Çöçek
49 Musabay Çöçek
50 Ayubahun Kaşgar
51 Niyaz Dahan Kumul
52 Tohtahun Kumul
53 Tebivalgazi Kumul
54 Kerim Kumul
55 Nurtay Hacı İli
56 Nazmiddin Kaşgar
57 Gosul Turfan
58 Naciyev İli
59 Akbar İli
60 Hacımhoca İli
61 Temirgali Altay
62 Mir Yusuf Çöçek
63 Hamidinbek Hacı Kuçar
64 Savur Dorga Kumul
65 Erli Dorga Kumul
66 Salim Kumul
67 Temirgali Kumul
68 Aciz Urumçi
69 Haşim Şangzong Kaşgar
70 Bacıniyaz Hacı Kumul
71 Yırgali İli
72 Muralim Kaşgar
73 Taşmuhammet İli
74 İmrahim İli
75 Sopizat Aksu
76 Polat Turfan
77 Tohtahun Turfan
78 Yunus Kaşgar
79 Nigmet Hacı Turfan
80 Abdulla Gazı Kaşgar
81 Abdumömin Hacı Turfan
82 İsmail Kumul
83 Akmola Kumul
84 Zeydin Kalva Turfan
85 Sadıkahun Kaşgar
86 Dayırbek Piçan
87 Kadir Hacı Turfan
88 Celimbay Kaşgar
89 Kemal Efendi Türkiye
90 Saliphan Altay
91 Turahun İli
92 Şatalı
93 Seyit Aslov Urumçi
94 Abaş Turfan
95 Rebeydullah Turfan
96 Buhat Altay
97 Bavudullah Laozong Turfan
98 Sedullah Hacı Turfan
99 Mengnik Turfan
100 Yargali Kumul
101 Tursun Kaşgar
102 Kurbanniyaz Turfan
103 Ak Ahmet Kaşgar
104 Ayup
105 Bazarbay Çöçek
106 İsmail Halı Turfan
108 Halil Altay
109 Peyzullah Cisa Turfan
110 Haşım Hasıl Turfan
111 Tohtı Laozong Turfan
112 Haşımın Kaşgar
113 Zayit Peyzivat
114 Şemşidin Turfan
115 Nesuyullah Kaşgar
116 Mensur İli
117 Rehmitullah Kaşgar
118 İmincan Kaşgar
119 Rihket Altay
120 Abdurehim Taylak Turfan
121 Hemdullah Turfan
122 Emet Tohsun
123 Şerif Kaşgar
124 Abduvayit Turfan
125 Helil
126 Eysa Şennusuf Urumçi
127 Meruf İli
128 Mehmet Urayim Hacı Turfan
129 Zeynel Altay
130 İmin Hacı Turfan
131 Abdulitipbek Hacı Turfan
132 Heytahun Turfan
133 Mehmet İmin Turfan
134 Sayit Kaşgar
135 Tursun Mehsum Urumçi
136 Behti Kaşgar
136 Emircan Aksu
137 İsmail Seyziyev Urumçi
138 Niyazbek
139 Nimanzak İli
140 Nemet Turfan
141 Niyaz Piçan
142 Niyaz Mori
143 Niyaz İli
144 Nazarov Çöçek
145 Necibullah Müfti Turfan
146 Niyaz İshak Çöçek
147 Nazarbek Sancı
148 Necmidin İli
149 Nayban İli
150 Raozi Andican
151 Hisam Gerip Kuça
152 Şatköl
153 Ersavuş
154 Sadu Vahad Kaşgar
155 Subaba
156 Sabit Turgay Kaşgar Konaşehir
157 Sabit Damolla Kaşgar
159 Sultan Uçturfan
160 Supır Kumul
161 Nura Karaşehir
162 Peytul
163 Riza Altay
164 Sali Turfan
165 Savut
166 Rahmancan Kaşgar
167 Sartbay Çöçek
168 Hurşidahun İli
169 Sopi Şangzong Tohsun
170 Sulayman Hacı Çakılık
171 Nur Yeken
172 Ermuza Altay
173 Rehmetullah Kaşgar
174 Sali Hacı Lop
175 Erman Yengisa
176 Rahman
177 Rozi Ahun Kaşgar
178 Sali Lopnur
179 Subar Kumul
180 Semet Turfan
181 Nur Hacı Aksu
182 Erli Şangyou Aksu
183 Sayim Lop
184 Rozi Hacı Kagılık
185 Rebeydullabay Turfan
186 Recep Urumçi
187 Pirsuniyaz Kaşgar
188 Sultan İli
189 Sedin Damolla İli
190 Semet Şangyo Tohsun
191 Seyit Efendi Kagılık
192 Turgun Tohtı
193 Tohtımemet Suncang
194 Taburad Guçung
195 Tursun Hutubi
196 Uçabay Suilai
197 Uluşbay Suilai
198 Ömer Teyci Altay
199 Selim Ceminey
200 Seyit Nebi Cenşi
201 Tomay Cenşi
202 Tohtı Kuça
203 Teninbay
204 Tohtı Turfan
205 Turdı Kaşgar
206 Taydoğa Kumul
207 Osman
208 Hüseyin Guçung
209 Selime Altay
210 İsmail
211 Tohtı Mehmet
212 Tohtımet Çong Kagılık
213 Tursun Sabitov Kaşgar
214 Tayımbek Çerçen
215 Tasdandı İli
216 Osman Şangyo Çakılık
217 Sayit İşan Yeken
218 İsmail Cenşi
219 Tokta Kaşgar
220 Tohda Turfan
221 Telen Niyaz Kumul
222 Tohdahun Karakaş
223 Ömerahun Kaşgar
224 Osman Ali Çöçek
225 Ulam Halı
226 Halim Altay
227 Hasanbek Kagılık
228 Hiysa Cenşi
229 Hesen Var
230 Hisamidin İli
231 Gazi Hoten
232 Haşim Zarif Kaşgar
233 Haurziyit Altay
234 Kadir Hacı Karaşehir
235 Şirik Karaşehir
236 Hayridunla
237 Kayımbek
238 Şaniyaz
239 Şerif Damolla Tohsun
240 Şerif Kaşgar
241 Şeyh Damolla Kaşgar
243 Kadirahun Turfan
244 Hadıngali Çöçek
245 Haşimu Kaşgar
246 Eyir Kumul
247 Hudaya Cenşi
248 Şerif İli
249 Yüsüf Hacı İli
250 Yüsüf Kumul
251 İmin Hacı Kara Turfan
252 Hüseyin Put
253 Ali Ahunbay Kaşgar
254 Celimhan Kaşgar
255 Gayit Şencang Piçan
256 Yüsüf İli
257 Zekiriş Kumul
258 Aktohan Urumçi
259 Gabdullah Teyci Cenşi
260 Samet Şangyo Turfan
261 Karımbek İli
262 Niya Dotey Turfan
263 İdris Dazora Turfan
264 Alim Gazi Çöçek
265 Yakup Senmo Kumul
266 Abdullacan Kaşgar
267 Pakaniyaz Dorga Kumul
268 Usman Mugalim Kaşgar
269 Kasım Rozi İli
270 Abdugül Hacı Kumul
271 İsmail Tubur Kumul
272 Kasımcan İli
273 Tike Tursun Kumul
274 Rozi Ahun
275 Ali Suncang Kumul
276 Tömür Hacı Kumul
277 Tohtamey Lencang Kumul
278 Yüsüfahun Kumul
279 Abduniyaz Kumul
280 Abdullah Aciz
281 Nurbek Hoten
282 Osman Eli
283 Şerif Damolla
284 Muhemmetimin
285 Razibola Müfti Molla Turfan
286 Yüsüf Hacı Kumul
287 Havayaz Kerimali Kumul
288 Vahap Çöçek
289 Doraniyaz Kumul
290 Asadullah İli
291 Sirasedin İli
292 Sayidin Damolla
293 İbrahim Laozong
294 Hisamidin
295 Karımbayev
296 Rahimcan Çöçek
297 Yahya Lenfu Kumul
298 Tayir Suncang Kumul
299 Sayit Gali Çöçek
300 İmir Kerimali Kumul
302 Abduhemit Turfan
303 İmin Suncang Kumul
304 Hafızbay
305 Taştanet
306 Mamut
307 Cilamkarı
308 Osman
309 İbrahim Mugaliyev
310 Kutbetcan
311 Tokta
312 Abdullah Rehim
313 Necmidin
314 Tohtı Yüsüf
315 Amukadir İşan Molla
316 Aklem
317 Gamatbedin
318 Savur Müfti
319 Sadık Hacı
320 Temur
321 Encivar Muhitof Turfan
322 Eliboli Uşakof
323 İmin Gulam
324 Ahmet
325 Mahmut Helpet
326 Ahmetbek
327 Ahmet Hacı
328 Musa Şinki
329 Abdurehim
330 Muhammet Celim
331 Akrem Hazret
332 Muna Mahsut
333 Muhemmetcan
334 Sadık
335 Kanagat
336 Kurbancan İli
337 Ramat
338 Kurbay Cenşi
339 Zayit Piçan
340 Bekip Hacı
341 Haşim
342 Murza Sadık
343 Kerimhan


Zhang Da-jun’e göre, Sheng Shih-tsai, iktidari döneminde Milliyetçi Çin hükümetince de tespit edilen pek çok suçu işlemiştir. Mesela Sheng Shih-tsai, Doğu Türkistanlı servet sahibi zenginlerin mallarına kanunsuz olarak el koymuştur. Bu zenginlerin içerisinde Kaşgar’dan Ömerbay, Hakimhacı; Urumçi’den Hüseyinbay bulunmaktadır. Ömerbay, kaşgar’da 200 yıllık zengin ailedendir ve servetinin miktarını tahmin etmek mümkün değildir. 1938 yılında, Ömerbay suçsuz yere tutuklanmış ve tüm malvarlığına el konulmuştur. Kendisi ise hapishanede öldürülmüştür. Kaşgarlı büyük zengin Hakimhacı da suçsuz yere tutuklanmış, 60 adet para ve mücevher kasası götürülmüştür. Hüseyin Hacı da kanunsuz olarak tutuklanmış ve tüm servetine el konulmuştur. Bu adamın serveti, Zhang Da-jun’e göre, 2750 kilo altın değerindedir . Sheng Shih-tsai’in kardeşi Sheng Shih-ying, Doğu Türkistan’dan 70 kamyon dolusu 200 ton mal götürmüştür. Merkezi hükümetin Doğu Türkistan’a gönderdiği teftiş heyeti Milliyetçi Çin Parti Merkezi Teftiş Komisyonu’na Sheng Shih-tsai’in işlediği suçlarla ilgili bir rapor sunmuştur. Bu rapora göre, Sheng Shih-tsai’in tutukladığı ve katlettiği kişi sayısı 120,000’dir . Bu kişiler 100’den fazla işkence yöntemiyle öldürülmüştür. Sheng Shih-tsai Doğu Türkistan’dan ayrılırken beraberinde 7 kamyon altın ve mücevher götürmüştür . Sheng Shih-tsai Milliyetçi Çin hükümeti tarafından idamla cezalandırılması beklenirken, Tarım ve Orman Bakanı olarak terfi ettirilmiştir . Bunun için Sheng Shih-tsai’in merkeze 55000 (liang), yani 2750 kilo altın verdiği belgelerde bulunmaktadır . Sheng Shih-tsai’in suçları Milliyetçi Çin hükümeti arşivlerindeki kayıtlarda da sabittir. O Milliyetçi Çin hükümetinin memurudur ve Milliyetçi Çin hükümeti bugün Tayvan’da iktidardadır. Dolayısıyla bugünkü Milliyetçi Çin hükümeti veya Tayvan’ı Çin’in bir parçası olarak gören Pekin hükümeti Sheng Shih-tsai’in Doğu Türkistan’da işlediği suçlardan sorumludur. Devlette süreklilik esas olduğuna göre, Milliyetçi Çin hükümeti veya Pekin hükümeti Doğu Türkistan halkından özür dilemelidir. 1938-1945 yılları arasında Çin’i işgal eden Japonlar tarafından tecavüz edilen kadınların hakkını arayan Çin, Sheng Shih-tsai’in haksız yere öldürdüğü 120,000 insanı görmezlikten gelemez. Bugün Doğu Türkistanlılara ikide bir terörist diyen Çin yönetimi asıl terörist Sheng Shih-tsai’i unutmuş olamaz. Doğu Türkistanlılar azılı Çinli terörist Sheng Shih-tsai’in yaptıklarını asla unutmamıştır ve unutamayacaktır. Sheng Shih-tsai’in katlettiği 120,000 insanın yakınlarının Milliyetçi Çin hükümeti veya Pekin hükümeti nezdinde dava açma ve tazminat talebinde bulunma hakları vardır

  • 802 defa okundu.