Kopup geldiğimiz ıssız coğrafyanın ta kalbinden,

Can çekişen bir memleket.

Gök bayrağın gölgesinde yeşeren, asırlık zamanların asude mekanın gergefine dokuduğu,

Yörük kilimlerince rengarenk bir ümran...

Yürekleri Tanrı dağı kadar yüce milyonlarca UygurTürkü'nün ezeli ve ebedi vatanı; Doğu Türkistan

 

Doğu Türkistan Türkleri yaşadıkları topraklarda hiçbir zaman esareti kabul etmemiş atalarının emaneti olan bu kutsal coğrafya üzerinde ezeli düşman Çin ile devamlı savaş halinde kendi yurtlarını istilacı Çin'lilere karşı korumuşlardır.

En yakın tarih olarak 1863 yılında Ya-kup Han Bedevlet tarafından kurulan Doğu Türkistan islam devleti yaklaşık 14 senelik bağımsız günlerinden sonra Çinliler tarafından fiilen 1877 yılında Yakup beyin ölümünden sonra oğulları arasında çıkan taht kavgaları sonucu ülke tekrar Çin boyunduruğu altına girmiştir.

1933 yılına kadar bu topraklar üzerinde yüzlerce defa ayaklanmalar olmuş ama her defasında bastırılmış olmasına bağımsızlık ateşi gönüllerden hiç sönmemiştir,

1931 yılının başlarında Kumul'daSalih Dorgan ve Hoca Niyaz önderliğinde başlayan bağımsızlık rüzgarı kısa sürede bütün bölgeye yayılarak bir devletin kurulmasına ön ayak olmuştur.

6 Ocak 1933'te Turfan'da Mahmut Muhiti kardeşler,20 Şubat 1932 Hoten'de Mehmet Emin Buğra beyin kardeşleri Abdullah ve Nur Ahmet beyler,1933 yılının Temmuz ayında Altay bölgesinde Kazak Türklerinin liderlerinden Şerif han Töre Timur bey komutasındaki Kaşgar ihtilalcileri'de bu bağımsızlık savaşına katılarak bu topraklarda tekrar bağımsız bir devlet kurulmasını sağlamışlardır. Hicri 1352 senesi 24 Recep ve miladi olarak 12 Kasım 1933 Pazar günü DOĞU TÜRKİSTAN İSLAM CUMHURİYETİ Kaşgar'da resmen ilan edilmiştir. Gökbayrak ilk defa Kaşgar semaları başta olmak kaydıyla bütün Doğu Türkistan toprakları üzerinde bağımsızca dalgalanmıştır.

Bu yeni Cumhuriyetin yeni Dışişleri bakanı Kasım Can Hacı Hindistan üzerinden Ankara'ya çektiği bir telgrafla yeni bir Türk devletinin kurulduğunu müjdeliyor ve "Gök-bayrak'tan Al bayrağa selam" mesajını iletiyor.

Büyük önder Atatürk bu yeni Cumhuriyete ilgisiz kalmaz direktifleriyle Dr.Mustafa Kentli,Mahmut Nedim,AhmetTevfik Paşayı bizzat göndererek yeni kurulan Cumhuriyeti kutlamıştır.

Yeni Cumhuriyetin kabine üyeleri şunlardan oluşmaktaydı;

Cumhurbaşkanı;Hoca Niyaz

Başbakan ;Sabit Damolla Abdulbaki

Savunma Bakanı ;General Mahmut Muhiti

Savunma Bakan yardımcısı;Oraz beg

İçişleri Bakanı ;Seyit Zade Yunus Bek

Dışişleri Bakanı ;Kasım Can Haci

Milli Eğitim Bakanı ;Abdülkerim Han Mahdum

Evkaf vekili ;Şemsettin Turdi

Adalet bakanı ;Zarif Kari

Ziraat ve Ticaret bakanı ;Abdül Hüse¬yin

Maliye bakanı ;Ali Ahun Bay

Sağlık bakanı ;Abdullah Hani

Ulaştırma bakanı ;Abdullah Damullah

Millet meclisi başkanı Tahir Beg

Millet meclisi sekreteri ;Sufi Zade

Millet meclisi siyasi partilerden değil istiklal cemiyeti üyelerinden oluşmaktaydı. Cumhuriyet hükümeti her şeyden önce,kendi varlığını korumaya çalışıyordu çünkü 3 cephede birden savaşmak zorundaydı.

1-Çinliler

2-Çinli Müslümanlar (Dunganlar)

3-Ruslarla. Rus ve Çin devleti kendi sınırları içinde bağımsız bir Cumhuriyeti katiyen istemezken Dunganlar da Doğu Türkistan'ı kendi askeri boyunduruğu altına almaya çalışıyorlardı. Doğu Türkistan Cumhuriyeti hükümeti,bir yandan kurtarılmış bölgeleri korumaya çalışırken, öte taraftan Cumhuriyetin yapısını anayasa ile takviye etmeye çalışıyordu, Millet meclisi (istiklal Cemiyeti) üyeleri 3 Aralık 1933 bir anayasa taslağı hazırlayarak hükümete sunmuştur 30 maddeden oluşan Anayasanın önemli bölümlerini siz değerli okuyucularımızla paylaşmak istedik

 

ANAYASANIN PRENSİPLERİ

1- Doğu Türkistan Cumhuriyeti,şeriat esasına dayanarak bizim için saadet ve şeref ifade eden Kur'an'ın talimatlarına göre idare ed i I i r.

2- Doğu Türkistan devleti, 'Cumhuriyet' esasına dayalı olup,milletin refahı ve huzuru için çalışır.devlet,milleti,dışarıdan gelen tecavüzlerden korumak ile görevlidir ve milletin dini,milli,kültürel ve iktisadi meselelerini idare eder.Milletin iradesini yerine getirmek ve devlet istiklalini garanti altına almak için Nanking'deki (Çin hükümeti merkezi) karşı bağımsızlığı korunması hususunda tetbirler alması için,cemiyeti Akvam'a müracaata bulunur.

 

MERKEZİ İDARE:

3- Devlet idaresinin başında,şeriat üzere hükmeden devlet başkanı (Emirü'l-ü'minin)bulunur.

4- Devlet,halka istişareye ve parlamentoya dayalı olarak kurulur.Milletin irade ve arzusu onun halk temsilcileri ile ifade edilir.

 

BAKANLAR KURULU :

5- a- Devleti idare etmek için mü'minlerin reisi (Emirü'l-'minin) başkanlığında, başkentte bir Bakanlar Kurulu teşkil edilir.

Bunun dışında 'Başbakan'bulunur. Bakanlar kuruluna 9 bakan dahildir. Din ve adalet, savunma, maliye, dışişleri, içişleri, ticaret ve ziraat, endüstri, eğitim, vakıflar ve sağlık bakanlıkları.Bu 9 bakanlık iki gruba taksim edilir.

Birinci grup; savunma ve iktisadiyattan oluşur. Bu grupta Savunma, Dışişleri, Maliye,

Ticaret ve ziraat, endüstri bakanları dahildir.Bu gruba bakanlar kurulunun birinci başkanı

başkanlık eder.

ikinci grup; içişleri, din ve adalet, Eğitim, vakıflar ve Sağlık bakanlıkları gibi idari ve kültürel bakanlıklardan ibarettir.Bu gruba bakanlar kurulunun ikinci başkan yardımcısı başkanlık eder.

 

DEVLET BAŞKANI'NIN GÖREVLERİ:

6- b-Doğu Türkistan islam Cumhuriyetinin devlet başkanı,hükümeti idare eder ve

hükümetin büyük atası sayılır.O,devlet reisive başkumandan sıfatıyla,dinin,milletin ve

vatanın saadeti,düzeni ve müstakbel gelişimiiçin hizmet eder.

c-Devlet başkan ı.Millet Meclisi tarafından 4 yıl için seçilir, fakat, islam'ın, vatanın ve milletin kurtuluşunu sağlamak için kahramanca savaşıp bağımsızlığını temin eden halihazırdaki devlet başkanımız Hoca Niyaz Hacı ömür boyu kaydıyla devlet başkanımızdır ve onun bu hususiyetini bütün millet ve askerler tasdik eder.

d-Devlet başkanı, başbakanı tayin eder ve devlet idaresinin Bakanlar kurulunu onaylar.

izah : Devlet başkanı,Millet Meclisi toplanınca başbakanı ve bakanları,bu meclis tarafından onaylanmaları için tavsiye eder.

e- Bakanlar Kurulu'nun kararlarını devlet başkanı onaylar. Bunları reddettiği vakii yeniden gözden geçirilesi kaydıyla Bakanlar Kurulu'na teklifte bulunur.Devlet başkanı ve başbakan veya bakanlar kurulu arasında bir uyumsuzluk belirdiği takdirde,başbakan istifa eder.Bunun üzerine devlet başkanı yeni bir bakanlar kurulu tertip eder.

f-Doğu Türkistan'a gönderilen yabancı sefirler, misyon ve delegasyonlar, Dışişleri bakanın iştiraki ile devlet başkanı tarafından kabul edilirler.

h-Devlet başkanı,umum askerlerin başkumandan sıfatıyla.Doğu Türkistan ordusuna, başbakan ve Savunma bakanı vasıtasıyla emir verecektir.

İ-Devlet başkanı, Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti istişare ve müzakere esası üzerine kurulu olduğundan,Bakanlar kurulunun kararlarının kabulü veya reddi hususunda karar vermede çoğunluğun reyine başvurur.

 

BAŞBAKANIN GÖREVLERİ:

7 - Başbakan, bütün bakanların reisidir. Bundan ötürü, her bakanın meseleleri ile meşgul olma yetkisi vardır. O, aynı zamanda Bakanlar Kurulu'nun başkanıdır, başbakan, haftada bir, olağanüstü hallerde daha sık olmak üzere, bakanlar Kurulu toplantısını yapar. Bu toplantılarda hükümetin almış olduğu bütün tedbirler görüşülür ve bunlar hakkında karara varılır. Bu kararlar"Bakanlar kurulu Kararları"adı ile daha sonra Millet Meclisi'ne sunulur. Kararlar çoğunluk tarafından kabul edilirse,'Kanun' halini alırlar. Miİlet meclisi toplanamıyorsa kararlar Devlet başkanına sunulur.Bakanlar kurulu kararları,devlet başkanı veya hükümdar tarafından onaylanıyorsa, yine 'kanun' halini alırlar.Bakanlar kurulunun kararları,'Nizamnameler'olarak dahi nitelenirler.

 

MİLLİ  İDARE ŞUBESİ :

8- Devletin, islam’ın ana prensipleri üzerine kurulmuş olması nedeniyle bir Din ve Adalet Bakanlığı kurulur.Adalet bakanı Şeyhü'l-islam hükmündedir.Adalet Bakanlığı nezdinde,başında bir müftünün bulunduğu fetvalar şubesi (babü'l-feteva)adı ile birdin şubesi kurulur.Adalet bakan lığı, kaza ve hükümet arasında irtibat organı olarak işler. Mıntıka müftüleri seçilmezler. Adalet bakanı /aynı zamanda Şeyhü'l-islam) ve baş hakim (Kadılar başkanı) mahkemelerin başkanlarını tayin ederler. Hakimler,yalnız Adalet bakanı tarafından tayin edilirler.Adalet bakanı,müfettişler vasıtasıyla hakimlerin adaleti ile ilgilenmelidir. Kanunların şeriat'a uygunluğunu kontrol için Adalet bakanı yetkilidir.

Adalet bakanının görevlerinden biri de, hapishanelerin temizliği, medeni şartlara uygun inşaatı ve nezaretinden ibarettir.

 

SAVUNMA BAKANIN GÖREVLERİ :

9 - Savunma Bakanlığı'nın birinci görevi, memleketi yabancı düşmandan koruyabilecek durumda olan bir ordunun teşekkül ettirilmesidir. Bunun için, önce bir askeri okul kuracaktır. Bu okul, dışardan getirilen yabancı uzmanlar tarafından açılacaktır. Bakanlık, ordu için gerekli fabrika tesislerini inşa edecektir. Yabancı devletlerin askeri hazırlıklarını ve amaçlarını öğrenmek için, askeri gözlemciler tayin edecektir.

Doğu Türkistan için en önemli görev, dışardan askeri bir heyetin getirilmesidir. Bu silah heyeti piyade, süvari, topçu, uçak ve tank uzmanı öğretmenlerden ibaret olmalıdır. Bundan başka Kimyasal maddeler ve savunma için uzmanlar celb edilir ve savunma silahları tedarik edilir.

KAYNAKÇA

1- Bay Mirza Hayt 'Türkistan Rusya ile Çin Arasında'

2- Boğaziçi Üniv.Yayınları 'Hüzün Coğrafyası Doğu Türkistan'

3-İsa Yusuf Alptekin 'Doğu Türkistan Davası'

4 - Aydınlar Ocağı Yayınları 'Doğu Türkistan’da insan Hakları ihlalleri'

5- Polat Turfani' Doğu Türkistan Çin Müstemlekesi'

  • 836 defa okundu.