M.Emin BUĞRA
 Devlet Adamı

Gobing, Goyang ve Tirig Hanlarının Gürhan Oluşu

   Hicri 537 (Miladi 1142)’de birinci Gürhan öldü. Onun yerine oğlu Gobing (Yelü Yeli) Gürhan oldu. Onun yaşı daha küçük olduğu için devlet işlerini annesi yönetmişti. Hicri 545 (Miladi 1150) yılına gelindiğinde Gobing devleti yönetmeye başladı. Bu süre içersinde Atsız Harezim Şah eskisi gibi Gürhan’a itaat etmeyi sürdürdü. Atsız Hicri 551 (Miladi 1156)’de öldü ve oğlu İl Arslan Harezim Şah olarak yerine geçti. Küçük kardeşi Süleyman Şah’ı Harezim Şah yapma eğiliminde olan birkaç beyliği öldürdü. Onlardan bazıları kaçarak Kılıç Tavgaç Buğra Karahan’a sığındılar. İl Arslan onların iadesini istediğinde Kılıç Tavgaç Buğra Karahan bu isteği reddetti. Bunun sonucunda İl Arslan çok sayıda askeriyle Semerkent’e saldırdı. Bu haberi alan Gürhan, Kılıç Tavgaç Buğra Karahan’ın yardımına İlk Türkmen isimli komutanla 10 bin asker gönderdi. Semerkent nehri kenarında savaş meydana geldi ve İl Arslan yenilerek Harezim’e geri çekildi. Bu yenilgi sonucunda İl Arslan babasından daha çok vergi ödemek zorunda kaldı.
Hicri 558’de Kılıç Tavgaç Buğra Karahan öldü, onun yerine Ebu Ali Hasan Tavgaç Buğra Karahan’ın oğlu Celaluddin Ali Kürgan tahta oturdu. Bu kişi Karahan ünvanını bırakarak Sultan ünvanını aldı. Ondan sonra tahta çıkanlar Sultan ünvanını kullandılar.
Hicri 559 (Miladi 1163)’da İl Arslan Harezim Şah Gürhan’a vergi vermeyi reddederek Gürhan’ın üst düzey yöneticisini kovdu. Gürhan hemen çok sayıda askeriyle Harezim’e savaş açtı. Harezim Şah da savunmaya geçerek komutanı Eyyar Beg liderliğinde asker gönderdi. Savaş sonunda Eyyar Beg ağır bir yenilgi alarak Gürhan tarafından esir alındı, ve askerleri de dağıldılar. Daha sonra Gürhan aniden hastalanarak Balasagun’a geri dönmek zorunda kaldı. Böylece Harezim Şah bir beladan kurtulmuş oldu.
Gürhan Gobing Harezim’den ağır hastalığı nedeniyle geri döndükten sonra Hicri 559 (Miladi 1163)’da öldü. Küçük kız kardeşi Guyang Hatun Gürhan olarak onun yerine geçti. Guyang Hatun çok akıllı bir siyasetçiydi. Onun döneminde İl Arslan öldü ve oğlu Sultan Şah tahta oturdu. Onun kardeşi Tigiş tahtı ele geçirmek için savaş başlattı. Savaş sonucunda Tigiş yenilerek Gürhan Guyang Hatun’a sığındı ve ondan yardım istedi. Guyang Hatun İri Karma Beg’in komutanlığında çok sayıda askerini Tigiş ile Harezim’e gönderdi. Tigiş bu yardım sayesinde Harezim tahtını ele geçirdi. Ağa beyi Sultan Şah kaçarak Nisabur hükümdarı Melik Mueyyid’e sığındı.
Tigiş Harezim Şah olduktan sonra Gürhan Guyang Hatun’a bol miktarda vergi vererek onun korumasında kalmıştır. Gün geçtikçe güçlenen Tigiş gücüne güvenerek Hicri 570’te Gürhan’ın üst düzey yöneticisini öldürüp Gürhan’la olan ilişkisini kesti, böylelikle ikisi arasında düşmanlık başladı. Bu durumu fırsat bilen Sultan Şah Gürhan Guyang Hatun’a giderek ona itaat edeceğini bildirdi ve ondan Tigiş’e karşı yardım istedi. Gürhan İri Karma Beg komutanlığında büyük bir orduyu Tigiş’e gönderdi. Karma Beg Harezim’e yaklaştığında Tigiş korkuya kapıldı ve Gürhan’dan özür dileyerek eskisinden daha çok vergi ödemeyi ve yanında Gürhan’ın üst düzey vekilini bulunduracağını kabul edip anlaşma talep etti. Karma Beg bu koşullarda anlaşma imzalayarak Balasagun’a geri döndü. 

  • 862 defa okundu.