Ğ.O.ZULPIQAR 
* Araştırmacı Yazar


(Orijinal Transkripsiyonu,Çince’ye değiştirilmiş adı,Çin telaffuzuyla yozlaşma şekli,Türkiye Türkçe’siyle doğru yazılışı)
1983 yılı öncesi Uygur alfabesi olarak kullanılan alfabe temel alınmak suretiyle,o zaman Latin alfabe sisteminde bulunmayan bazı harflerin yerine Türk alfabesinin benzerleri kullanıldı.Türk alfabesinde de bulunmayan bazı sesler için İngilizce’ye uygunlaştırmak prensibiyle harfler konuldu ve ya çift harflerden ses belgesi yapıldı. Örneğin İngilizce’ye ve önceki Uygur alfabesine benzeyenler ;a b d e f i j k l m n o p r s t u w y z ng
Türk alfabesine benzeyenler:g ö ü
Yeniden İngilizce okunuşuna uygun olarak kabullenenler:ch sh q
Uygurca’ya özel yeniden kabullenenler:gh ( Türkçe’de ğ olarak yazılmışsa da Türkçe’deki ğ farklı bir ses olduğu için,orijinal Transkripsiyonu gh olarak iki harften bir sesi ifade etmek için yaygındır)e x h z (Uygurca’daki e? Ve e? Türkiye alfabesinde e le ifade edilmektedir,çünkü e? Çağlardaki bu iki farklı ses ve bunlardan başka (k?-kesmek) ile q(?_qur’an-i kerim) x(_?xalk,xain)ile h(?_hak,hukuk) bugünkü Türkiye alfabesinde bir ses olarak birleşmiştir,ama Uygurca’da hala ayrı harflerle ifade edilmektedir.Z (?) ise Türkçe’deki j sesinin yerindedir.

Orijinal yer Adlarının Çince Telafuzuyla Çince’ye Türk
Latin Harfleriyle yozlaşmış şekli. Değiştirilmiş Alfabesiyle
Transkripsiyonu Adlar. Doğru yazılışı

48˚ Paralelin Kuzeyinde

Chongqur Chonghuer Çonkur
Kölbay Kulebai Kölbay
Qanas Kanasi Kanas
Qanas k Kanasi Hu Kanas g
Sartam Saertamu Sartam
Dostluqch(4374)m Yaoyifeng Dostluk
Qaba n Kabahe Kaba
Sarbulaq Saerbulake Sarbulak
Terekti Tiereketi Terekti

46˚ paralelin kuzeyi 82˚-84˚ meridyen arası

Altunemil Altunemil
Dörbiljin n Emin Dörbilcin
Jeyik Jiyeke Ceyik
Shamalöteng Erdaoqiao Şamalöten
Chaghantoqay n Yumin Çağantokay
Emil Yeminle Emil
Narayriq Naerayrike Narayrık
Chöchek sh Tacheng Çöçek
Jelaghash Jieligashi Celağaş
Örshölt Wuerxuelete Örşölt

46˚ Paralelin Kuzeyi,84˚-86˚ meridyen arası

Dörbiljin o.m Eminlinchang Dörbilcin
Qobuqsar n Hobukesair Kobuksar
Chaghanköl Chagankuer Çağanköl
Jeminey n Jimunai Ceminey
Urxu Wuerhe Urhu
Changgup Hongguang Çanggup
Kölqaynar Tiechanggu Kölkaynar
Qobuqsar d Hobukehe Songshugu Kobuksar
Beshterek ch.f Biesitireke Beşterek
Motek Motege Motek
Qoshtolgay Hoshituologai Koştolgay
Sargaday Salagedayi Sargaday
Ashil Ashile Aşil
Köktal Keketale Köktal
Üchqarasu Yushikalasu Üçkarasu
Tepkenüsen Tiebukenwusan Tepkenesün
Dalanturghun Dalinturgun Dalanturgun
(Bayyangjen) Baiyangzhen Bayyancen
(Bayyangxe) d Baiyanghe Bayyanhe

46˚ Paralelin Kuzeyi,86˚-88˚meridyen arası

Beton b Beidun Beton
Burchin d Buerjinhe Burçin
Burchin n Buerjinhe Burçin
Burultoqay Fuhai Burultokay
Burultoqay dm Fuhainong chang Burultokay çf
Ding Dingshan Ding
Ertish d Eerqisihe Ertiş
Jili k Jilihu Cili
Kökaghash Kekeagashi Kökağaş
Qarataghbeshi Heishantu Karatağbeşi
Muqurtay Muhuertai Mukurtay
Otbulaq Wutubulake Otbulak
Oymaq Woyimoke Karamğay
Qarjaw Kaerjiao Koştolğay
Qoshtolghay b Hoshituoluogai Şalşiğay
Shazget Xiazigai Şazget
Shimirshik Qiemuerqieke Şimirşik
Tarlang Taerlang Tarlang
Tost Tuosite Tost
Ulun’gur k Wulunguhu Ulungur
Igiztöpe Yegezituobie İgiztöpe
Qaraterek Kalatiereke Karaterek

46˚ paralelin Kuzeyi,88˚-90˚meridyen arası

Atay sh Alitaishi Altay ş
Altay t Alitaishan Altay
Dore Dure Dore
Köktoqay b Keketuohai Köktokay
Köktoqay n Fuyun Köktokay
Korti Kuerte Korti
Ondir qara Wenduerkala Ondirkara
Qara Ertish d Kalaerqisi Karaertiş
Qaratungki Kalatongke Karatunki
Qurban tungut Guerbantong Kurban
Sarbulaq Saerbulake Sarbulak
Sartoqay Saertuohai Sartokay
Temeki Tiemaike Temeki
Ulun’gur d Wulunguhe Ulungur
Qiran d Kelanhe Kiran
Ulastay Wulasitai Ulastay

46˚ paralelin Kuzeyi,90˚- 92˚ meridyen arası

Araltöbi Areletuobie Araltöbi
Changhanköl Chagangoule Çağanköl
Chinggil d Qinghe Çingil
Chinggil n Qinghe Çingil
Bulghin Bulegen Bulğin
(Bayshing) Baixing Beyşin
Sariqtash Xiaerketasi Sariktaş

44˚ paralelin Kuzeyi, 80˚- 82˚ meridyen arası

Almaliq Alemalı Almalık
Arshang n Wenquan Arşang
(Ertey) Xinertai Ertey
Börtala d Boertalahe Börtala
Chaghantungge Chagandunge Çağantunge
(Chingsihoza)b Qinghuihe Çinsihoza
(Dashigo) Daxigu Daşigo
Ichigechen Yichegashan İçigeçen
Xarbugh b Huerbuhu Harbug
(Losigung) Lucaogu Losigung
Qorghas n Huocheng Korğas
Sayram k Salimu Sayram
Qorghas e Hoerguosi Korğas
Oymanbulaq Aoyimanbu Oymanbulak
Qarayaghach Kalayagaqi Karayağaç
Tosun ch.f Tuosun Toksun
(Tichanggu) Tiechangu Tıçangu
Sarbulaq Saerbulake Sarbulak
(Sansung) Sangong Sangung

44˚ paralelin ,82˚-84˚ meridyen arası

Bayan Aman Bayan aman
(Dahiyangza)b Daheyanzi Dahiyanza
Dolani Baixingte Dolani
Gortu d Gortu
Ibnur k Aibihu İbnur
(Jing)n Jinghe Cing
Kup Kupu Kup
Laba d Laba
Narayriq Taerayrike Narayrık
Surghash Sulehashi Surğaş
Suyin Suyun Suyin
Tol n Tuoli Toli
(Utey) Wutai Utey
Uti b Uti
(Yungjihu) ch.f Yongjihu Yuncihu
Toqsanbay Tokesanbai Toksanbay
Terekti Tierekete Terekti
Alatagh t.a Alashankou Alashankou Alatağ
Chölsu Qiaoersu Çölsu

44˚ paralelin Kuzeyi,84˚-86˚ meridyen arası

Aqbulaq Baikouquan Akbulak
(Beyyanggu)b Baiyanggu Beyyangu
(Chipeyze) Chepaizi Çipeyzi
(Daguay) Daguai Gaguey
Darditi d Daerbutihe Darditi
(Dungwen) Dongwan Dunven
Xatunbuh b Sikeshu Hatunbuh
Küytün d Kuitunhe Küytün
Küytün sh Kuitunshi Küytün ş
Qaramay sh Kalamai Karamay
Maytagh b Dushanzi Maytağ
Sawen n Shawan Saven
(Shidagu) Shidagu Şidagu
(Shigen) Shigan Şigen Kanalı
(Shiho) n Wusu Şiho
Tablixt Sikeshu Tabliht
(Yensihey)b Anjihai Yenhisey
Börtongguz(?) Boertonggu Börtonguz
Ilik k İlik
Urxu tuzköli Urhu tuzgölü

44˚ paralelin Kuzeyi,86˚-88˚meridyen arası

(Fukang)n Fukang Fukan
Manas d Manasihe Manas ırmağı
Manas n Manasi Manas
Qutubi n Hutubi Kutubi
(Sanji)sh Changji Sanci
(Shihenze)sh Shihezi Şihenze
Tasirqay Baojiadian Tasirğay
Toxul b Dafeng Tohul
(Wujachü) b Wujiaqu Vucaçü
(Yushugu) Yushugu Yuşungu

44˚ paralelin Kuzeyi,88˚- 90˚ meridyen arası

(Chinggada) Qinggeda Çingada
(Genhiza) b Ganheizi Genhiza
(Guchung) n Qitai Guçun
(Jajunmiyaw) Jiangzhunmiao Cancunmiyav
(Sanggu) Shanghugu Şanhugu
(Sentey) b Santai Sentey

44˚ paralelin Kuzeyi,90˚-92˚meridyen arası

(Chörin) Chueren Çörin
Beytikteghi t Baishan Beytik
(Jijihu) Jijihujianchazan Cicihu
(Suguchuwan) Suquan Suguçuvan
(Lushuchen) Liushuquan Luşuçuvan
Qiyatagh Dashitoushan Kiyatağ
(Lojunmyaw) Laojunmiao Locunmiyav

NOT: Yer adları sonunda yer alan kısaltma harfler şunları ifade etmektedir.
sh –şehir,n –ilçe,k-göl,d-ırmak,ch-dağ zirvesi,b-Pazar (ilçeden küçük şehir),s.a-su barajı,o.m-ormancılık firması,ch.f-hayvancılık firması,t-dağ,t.a-dağ boğazı(sınır kapısı),E-boğaz,da-yokuş,q-kumluk,d.m-çiftçilik firması,a.d.m.-suçlular çalıştırılmakta olan kamplar.
Bunlardan tekrar görülen yer adlarının bazılarına Türkçe yazılışında da italiklerle açıklama verildi.
Örneğin ir.ırmak;ç.f.çiftçilik firması gibi.
Anlaşılacak durumda olanların sonuna italiklerle açıklama verilmedi,onların neyin ne olduğunu bilmek için orijinal transkripsiyonu sonundaki italiklere bakmayı tavsiye edeceğiz.
Bundan başka Çin üretim inşaat birliklerinin alayları her birinin sayılarıyla ,1-tuan 2- tuan…şeklinde haritalarda ve resmi belgelerde kullanılmaktadır. “Tuan” Türkçe “âlay” olan birlik adıdır.memuriyette ilçeyle aynı derecedir.Bunlar resmi yer adım olmadığı için ,tabloda ‘’tuanlara’’yer verilmedi.(Bu sözcük,Uygurcada Rusça’dan girmiş olan ‘’polk’’ile ifade edilmektedir).Bazı bölgelerde tam Çince’leştiği,aslı yer adının ne olduğunu karşılaştırmak için elimizde veriler olmadığı için,böyle yeni yer adlarına da fazlaca yer verilmedi.
*
Yazar 16Ağustos 1956’da Doğu Türkistan’ın güney batısındaki Atuş şehrinde;şehrin kuzeyini kuşatan Tanrı dağ’larının en güneyindeki bölüğü Bozdağ eteğindeki Şoruk köyünde bir memur ailesinin çoçuğudur.
1963’de okula girer ve ilkokul 3.sınıfa gelince Mao’nun ‘’Kültür devrimi’’olarak adlandırdığı yıkıcı hareket başlamış ve okullarda normal eğitim yörüngesinden çıkmıştır.Bu zamana gelince ,o küçük çocuk sanayi şehri Kansu’ya taşınmıştır.Çünkü babası,iş yeri değişimi dolayısıyla önceden orda çalışıyordu.Kansu,yazarın edebi hayatının başlamasında özel yeri olan,derin hatıralar bırakan şehirdi.
1970’e gelince onun hayatında çok önem taşıyan dönüşüm noktasına gelmiş,yazar edebi hayata başlamıştır.Çok kitap okumuştur.Yazar ‘’Lise’2nin ilk iki yılını Kansu pazarına bağlı olan Uluğçat ilçe merkezinde,son yılını tekrar yurda dönüp,Atuş şehrinde okumuştur.
1977’li senelerde (Mao’nun ölümünün ertesi yıl) tekrar aslına getirilmiş yüksek okul sınavlarına katılmıştır.3000 öğrenci içinde bir numara olmasına rağmen,siyasi nedenlerle okula alınmamıştır.1978’de işe başlayan yazar,inşaat şirketinde işçi,tarımcılık teknoloji idaresinde çırak,yerli ticaret kooperatifinde tercüman,su ve kanalizatsiye şirketinde ambarcı,sekreter,tercüman,teknik mühendis,şirket başkanı görevlerinde bulunmuştur. 2 Eylül 1990’da meydana gelen suikast sonucu bir gözünü kaybetmiştir.İşten çıktıktan sonra ticaretle uğraşan yazar,1996’da yurt dışına kaçmak zorunda kalmıştır.
Yazarın ilk şiiri ‘’Gençlik’’dergisinde 1979 Mayıs sayısında yayınlanmıştır.1979’dan bu yana çok sayıda şiir,hikaye,ve romanları yayınlanmıştır.
Onun yayınlanan ve yayına hazır eserleri şunlardır;
-Kaybolan mücevher
-O,Hala cephede
-Seda(ses)
-Körlenen Kılıç,1992’de’gençler’
-Gizli sevgi
-Cennetin Anahtarı
-Ayna

  • 759 defa okundu.