Yazan : M.Emin BUĞRA
Çeviri : Gökbayrak

Selçuk ve oğullarının Doğu Türkistan’a Ait Kısa Tarihi

İslam tarihinde çok önemli bir yere sahip olan “Selçuk” Hanedanı devletini kuranların aslında Doğu Türkistan Türkleri idiler. Karahanlılar ve İlkhanlar ile aralarında meydana gelen olaylar, Doğu Türkistan tarihindeki önemli siyasi hadiseleri teşkil eder. Dolaysıyla, burada Selçuk Hanlığının aslını ve bir takım olaylarının kısaca tarihi beyan etmenin faydalı olacağını düşünüyorum.
Selçuk Hanlığının aslen Takağ Beğinin oğlu Suçluk Subaşı’nın torunlarıdır . Takağ beğ, Karluk kabilesi içindeki “Kanık” aşireti (Aymak)’ın hükümdarıydı. Karluk Yabğusu, Takağ beği çok seviyordu. Takağ Beğ öldükten sonra, yerine oğlu Selçuk (Sulçuk) beğ oldu. Selçuk beğ çok cesur ve becerikli kişi idi. Dolaysıyla Karluk Yabğusu Selçuk beğı yanına getirerek, askerlerine komutan yaptı ve “Subaşı” yani baş komutan denen unvanı verdi. Askerler içindeki nüfusu gitgide artan Selçuk beğ, ordudaki bütün yetkiyi eline aldı. Halk Selçuk beğı çok seviyor ve koruyordu. Bu sebeplerden dolayı Selçuk beğin kendine ihanet ve isyan etmesinden korkan Yabğu, Selçuk beği yok etme planları yapmaya başladı. Bunları hisseden Selçuk Subaşı kendi kabilesinden olan çok kişi alarak, yedi sudan kaçarak, Sır nehrinin sonlarına ve doğu kıyısındaki Cend ülkesine gelip yerleştiler. Cund’un halkı Müslüman idi. Selçuk Subaşı bunların etkisiyle İslami kabul etti ve çevresindeki müşrik Türk kabilelerinin üstüne cihat yürüyüşleri yaparak epey güç kazandı.
Hicri 374 (Miladi -997) yılı Selçuk Subaşı, oğlu Arslan Beğin komutanlığında çok büyük bir ordu hazırlayarak, Emir Nuh’un İlkhan’a karşı yaptığı savaşa yardım etti ve İlkhan’ı mağlup ederek Buhara’yı geri aldı. Ondan sonra Samani hanedanı ve Selçuk Subaşı arasında dostluk münasebetleri şekillendi. Hicri 393 ve 394 yılları, Selçuk Subaşı Muntesir’e iki defa asker çıkartarak İlk Han’a karşı savaşa yardım etti.
Selçuk Subaşı vefat ettikten sonra, oğlu Arslan beğ, Mikail beğ ve Musa beğler Selçuk kabilesini yönettiler. Mikail beğ bir savaşta şehit oldu ve aradan fazla bir zaman geçmeden Musa Beğ de vefat etti. Bu olaylardan sonra halkı yönetme ve diğer bütün hukuklar Arslan beğin kontrolüne geçti. Arslan beğ kendisini “Yabğu” ilan etti.
Ali İlkhan, Karahanlı devletine isyan ederek ilk kez ayaklandığında, Arslan Yabğu, bütün gücüyle ona yardım etmiş olsa da yenilgiye uğrayıp, kızıl kum çölüne doğru kaçtı. Yukarıda bahsettiğimiz gibi, Sultan Mahmut Gaznevi ve Karahan Yusuf Kıdırhan’ın tarihi karşılaşmasında, Selçuk kabilesinin Türkistan ve Horasan bölgelerine dağıtılarak güçlerinin zayıflatılması için anlaşma yapılmıştır. Sultan Mahmut, Arslan Yabğu ve onun yanındakilere çok iyi muamelede bulunarak güzel vaatlerde bulunup onları yanına çağırdı. Arslan Yabğu çok az adamıyla gelmişti. Kardeşlerini oğulları olan Tuğrul beğ, Mahmut beğ, Çağrı beğ ve Yusuf beğ’ler kabilenin çoğunluğuyla Cund’da kalmışlardı. Arslan Yabğu Gazne’ye gelir gelmez Sultan Mahmut tarafından tutuklanır ve Hindistan’daki “ Kalincir” kalesindeki zindana atıldı. Kendi bölgelerinde kalan Tuğrul beğ, Mahmut beğ, Çağrı beğ ve Yusuf beğ’ler, Sultan Mahmut’un Horasan’daki valisi Altuntaş’tan korktuklarından Cund’den Buhara’ya ait olan Nurata yaylasına hicret ettiler.Yusuf Kıdırhan onların Türkistan’a yerleşmelerini istese de, Arslan Yabğu’nun başına gelenlerin kendi başlarına gelmesini istemediklerinden Türkistan’a varmaktansa bulundukları Nurata yaylasında kalmayı uygun gördü, Karahanlı’ya tabi olarak bulundukları yerde kaldılar.
Bu sürede Ali ilkhan’ın ikinci isyanı meydana geldi buna karşı Yusuf bey kendi tebası ile yardıma geldi,Ali ilkhan Yusuf bey’e büyük saygı göstererek ona (İnanç yabgu ünvanını verdi Ali İlkhan bu arada Tugrul beğ’Çağrı beğ ve Mahmut beğleri kendi saflarına çekemediği için Yusuf beyi bunların üzerine saldırmaları için emir verdi ama Yusuf bey bu emre itaat etmedi ve onlarla gizlice anlaşma yaptı.Bu anlayan Ali Tekin (Alpkara ismindeki komutanını Yusuf beyi yok etmeye gönderdi,Alpkara Yusuf beyin yakınları ve çok askerini öldürdü. Tuğrul Bey,Çağrı Bey Mahmut beyler Yusuf beyin intikamını almak için Ali İlkhan,ın üzerine ansızın hücum ederek ağır zaiyatlar verdirdi Alp Karayı ve tebasından 100 kişiyi kılıçtan geçirdi.Ali İlkhan, bu yukarıda isimleri zikredilen beyleri bozguna uğratarak Maveraun nehir,i bırakıp kaçma mecburiyetinde bıraktı.

  • 834 defa okundu.