ÇİN,KIRGIZİSTAN''LA İLİŞKİLERİNİ ''''DERİNLEŞTİRMEK''''İSTİYOR!
ASAM ASAM
23 Eylül Küresel
Değerlendirme Bülteni
Orta Asya, bölge ülkelerinin yoğun diplomasi atağına sahne olmaya devam etmektedir. Bu çerçevede iki bölge ülkesi son dönemde ön plana çıkmaktadır: İran ve Çin. Son olarak Kırgızistan’ı ziyaret eden Çin Başbakanı Wen Jiabao, Çin’in Kırgızistan’la olan ilişkilerini eşitlik, karşılıklı yarar ve güven zemininde derinleştirmek istediğini söylemiştir. Jiabao, ayrıca, siyasi bağlamda iyi ikili ilişkilere sahip olan bu iki ülkenin, ilişkilerini ticari ve güvenlik alanlarında da ilerletmeleri yönünde çaba göstermeleri gerekliliğinin altını çizmiştir (tıkla-1). Jiabao’nun bu ziyaretinde taraflar, aralarındaki sınır sorununu çözüp, ekonomik ve ticari işbirliğini geliştirme sözü vermişlerdir. Bu çerçevede, iki ülke başbakanları görüşmelerden sonra sınır anlaşmazlığını bitiren protokole de imza atmışlardır (tıkla-2).
Aslında, Jiabao’nun iki ülkenin ilişkilerinde bahsettiği derinlik, Çin’in bu ülkedeki güvenlik çıkarlarına doğrudan işaret etmektedir. Çin, ABD’nin hemen yanı başında bu ülkenin sınırları içerisinde (Bişkek) sahip olduğu askeri üsten rahatsızdır. Ayrıca, bu üssün Doğu Türkistan’a olan yakınlığı ve son dönemde ABD’nin Doğu Türkistan’a yönelik artan ilgisi de, Çinli yetkililer tarafından büyük bir endişeyle takip edilmektedir. Dolayısıyla, Kırgızistan Çin tarafından yoğun bir baskı altındadır ve bunu telafi edebilmenin peşindedir. (Hatırlanacağı üzere, Kırgızistan, diğer bir bölge gücü olan Rusya’nın rahatsızlığını, bu ülkeye de sınırları içerisinde (Kant’da) askeri bir üs vermekle giderebilmişti.)
Kırgızistan ve Çin’in güvenlik bağlamında başlattıkları ilişki süreci, bir süre sonra Çin’in terörizmle mücadele gerekçesi altında Kırgızistan’da bir askeri üs kurmasıyla neticelenecek gibi görünmektedir. Zaten, bu hususta daha önceden bölgeden gelen haberler ve yapılan bazı değerlendirmelerde de bunun altı çizilmekteydi. Kuşkusuz, Çin’in bu ülkede açacağı askeri bir üs, bu ülkenin Orta Asya’daki çıkarlarını “derinleştirme”de ve Doğu Türkistan’a dönük endişelerini telafide önemli bir rol oynayacaktır. Ayrıca, Çin’in böyle bir kazanımının “Yeni Büyük Oyun”da, yeni bir dönüm noktasına yol açacağı da şüphe götürmemektedir.
(Mehmet Seyfettin Erol,
Türkistan Araştırmaları Masası, Araştırmacı)

UZAK DOĞU-PASİFİK
Çin Başbakanı’nın Orta Asya Ziyaretleri
Çin Başbakanı Wen Jiabao, Kırgızistan Başbakanı Nikolai Tanayev’in davetlisi olarak Kırgızistan’a resmi bir ziyaret yapmak ve šangay İşbirliği Örgütü’ne üye ülkelerin başbakanları arasındaki üçüncü toplantıya katılmak üzere 21 Eylül 2004’te Bişkek’e gitmiştir. Wen Jiabao, Nikolai Tanyev ile görüşmesinde “Doğu Türkistan” teröristlerini de kapsayan terörizm, bölücülük ve aşırıcılığa darbe indirmenin Çin ve Kırgızistan arasındaki işbirliğinin ana konusunu oluşturduğunu işaret etmiştir. İki liderin görüşmesinin ardından ortak bir bildiri imzalanmıştır. “Çin-Kırgızistan 2004-2014 Dönemi İşbirliği Programı” adındaki bildiride, gelecek on yıl içindeki ikili ilişkilerin gelişme yönü ve iyi komşuluk, dostluk ve karşılıklı yarara dayalı işbirliği ilkeleri yer almıştır. Bu antlaşma, 18 alanda 100’den fazla projeyi içermektedir. Buna göre Çin, Kırgızistan’a 6 milyon dolar hibede bulunacaktır. Bildiride ayrıca iki ülke arasında Sınır Tespiti Protokolü’nün imzalanmasının iki taraf arasındaki sınır sorununu kökten çözeceği kaydedilmiştir. Kırgızistan Cumhurbaşkanı Askar Akayev, Wen ile görüşmesinde “Tek Çin” politikasına saygı duyduklarını belirtmiştir. Akayev, Çin’den Narin Nehri üzerinde yapılacak hidro elektrik santralleri için 2 milyar dolarlık yatırım yapmasını istemiştir. Bu ziyaret, 1994’ten bu yana Çin tarafından Kırgızistan’a yapılan ilk başbakan düzeyindeki gezi olması açısından önemlidir.
Çin Başbakanı Wen Jiabao 22 Eylül’de Bişkek’te ayrıca Kazakistan Başbakanı Danial Akmetov ile Özbekistan Başbakan Yardımcısı Tuktamuradoviç Sultanov ve Tacikistan Başbakan Yardımcısı Asdulo Gulomov ile ayrı ayrı görüşmüştür. Görüşmelerde ağırlıklı olarak, ikili ekonomik ve ticari ilişkiler ve terörle mücadele işbirliğinin güçlendirilmesi üzerinde durulmuştur. Liderler, kendi aralarındaki altyapı tesisleri, enerji kaynakları, ulaşım, telekomünikasyon ve yatırım alanlarında işbirliğini güçlendirmenin yanı sıra, büyük projelerin inşasını hızlandırmak da istediklerini ve böylelikle ikili ekonomik ve ticari işbirliğinin yeni bir seviyeye ulaşabileceğini açıklamışlardır. Liderler ayrıca, ülkelerinde barış ve sükûnet içinde bir ortam yaratmak için uyuşturucu, silah kaçakçılığı ve sınır ötesi suçları yok etmede işbirliğini artırmayı da kabul etmişlerdir. Bilindiği üzere 28 Ağustos 2004’te Japonya Dışişleri Bakanı Kawaguchi dört Orta Asya ülkesi ve Türkmenistan ile Bişkek’te, Japonya ve doğal kaynaklar bakımından zengin olan bölge ülkeleri arasında işbirliğini güçlendirmek amaçlı bir toplantı gerçekleştirmişti. Çin’in bu ziyareti, Japonya’nın, Orta Asya mücadelesinde yalnız olmadığını göstermektedir.
(Burcu Değirmen,
Uzakdoğu-Pasifik Araştırmaları
Masası, Stajyer)

  • 702 defa okundu.