DOĞU TÜRKİSTAN'DA İNSAN VE KÜLTÜR HAKLARI
Ceyda KARAN 
Radikal Gazetesi
Dünyanın gözünden de, gönlünden de ırak yaşayan en kem talihli halk Uygur Türkleri. İpek Yolu rotasında petrol, altın, uranyum ve kömür yataklarının üzerinde oturmanın bedelini aheste aheste ödüyorlar. Çin devletinin 'Yeni Toprak' (Sincan) diye andığı ve 1949'daki işgalden beri Çinli Hanların 'fırsatlar ülkesi' gördüğü Türk-İslam uygarlığının beşiği Doğu Türkistan'dan söz ediyoruz. Müslüman Uygur halkın payına ya Lopnor'daki gibi nükleer denemeler ya yoksulluk ve sefalet ya da sürgünün düştüğü memleketten...
Çin, malum 21. yüzyılın yükselen pazarı. Pekin yönetimi 'yoksul Batı eyaletlerine refah götürme' bahanesiyle ancak ismen özerk olan bölgeye son dönemde milyarlarca dolar akıttı. Uygur başkenti Urumçi'de son birkaç yılda birbiri ardına gökdelenler, ferah feza apartmanların blokları yükseldi, geniş caddeler inşa edildi. Ama bu gelişmeden payını sadece Pekin'in her yıl binlercesini bölgeye yolladığı Hanlar aldı. Çin, Doğu Türkistan'daki demografik dengeyi nükleer denemelerden, zorunlu kürtajlara uzanan ince bir operasyonla altüst etmiş durumda. 50 yıl önce nüfusun yüzde 90'ını Uygurlar oluştururken, bugün bu oran yüzde 49'a düştü. 300 bin Çinli Han'ın sayısı ise 7.5 milyona yükseldi.
Bugün petrol, maden arama ve demiryolu gibi sektörlerde çalışanların büyük çoğu Çinli. Kültürleri, dilleri yıllarca ayaklar altına alınan, eğitimsiz bırakılan Uygurlar ise artık kalifiye görülmüyor. Üniversitelerde dilleri Türkçeyi öğreten programlar yasaklanırken, onlar Mandarin bilmedikleri gerekçesiyle iş bulamıyor. Sebat edip üniversite bitirenler işsiz gezerken, Uygur kızları, Urumçi'nin popüler bölgelerindeki karaoke barlarda saati 12 dolara seks işçiliğiyle iştigal ediyor. Kırsal kesimde Uygurlara düşen çiftçilik, hayvancılık ve orman işçiliği gibi işkolları da ekonomik gelişme adına ortadan kaldırılıyor. Yili bölgesinde Tekas Irmağı üzerine kurulacak hidroelektrik santralında olduğu gibi ABD hükümeti destekli proje 18 bin Uygur'u evinden ve ekmeğinden edecek. Topraklarının istimlak bedeli için vaat edilen 5 biner dolar bile onlara çok görülüyor. Geçenlerde Uygurlar bu paranın sadece 100'er dolarını aldıkları için sokağa dökülünce karşılarında yine güvenlik güçlerini buldu. Ama tabii Budizm sevdalısı Hoolywood'un da etkisiyle dünyanın alicenaplığından yararlanan Tibetliler gibi medyatik olmadıkları için 'ejderin pençesinde' yaşayan Uygurları işiten kimsecikler çıkmadı...

  • 710 defa okundu.