ÜÇ EFENDİLER Dr.MESUD SABRİ BAYKOZİ (1887-1952)
DişTb.Gültekin PEHLİVAN  
Dr.Mesud Sabri ve Eserleri
Dr.Mesut Baykozi Doğu Türkistan’ın kuzey illerinden İli vilayeti,Kulca ilçesine bağlı Arvuz (Araboz) köyünde 1887’de dünyaya gelmiştir.Mesud bey 5 erkek,2 kız olmak üzere 7 kardeşin en küçüğüdür.Babası sabir Hacı,annesi annesi Aysıhan’dır.
Ailenin en küçüğü olan Mesud bey tahsil için 1904’de tahsil için Türkiye’ye gelmiştir.Mesud bey Lise ve Tıp tahsilini İstanbul’da tamamladıktan sonra memleketi Doğu Türkistan’a dönmüştür,Türkiye’de kaldığı bu 10 yıl boyunca bilgisi ve dünya görüşü değişmiştir.İttihatçıların tesiriyle milli his ve şuuru olgunlaşmış,vatan sevgisi gelişmiştir.
Dr.Mesud Bey memleketinde muayenehane açarak halkına faydalı olmaya çalışmıştır fakat halkın eğitimsizliği ve cehaletini görerek bu konular üzerinde çalışmaya başlamıştır,Doğu Türkistan’a zorla sahip olan Çin idaresi ,çıkarlarına zarar verir düşüncesiyle Türk halkını çağın gerisine bırakmışlardır.Cahil toplumların idaresinin daha kolay olacağını düşünerek halkın eğitilmesini devamlı olarak baltalamıştır.
Dr.Mesud bey halkının bu durumuna çok üzülmüş,ülkede bulunmadığı 10 yıl içinde cehaleti artmış olduğunu, sefaletin önüne geçilmez olduğunu görmüş,ülkeyi zorla ele geçiren zorbaların eğitimi geri bıraktığı gibi yenilikten yana ne varsa önüne set çekmiş yenilikçilere göz açtırmamıştır.
Dr.Mesud bey,bu utanç verici duruma son vermek biraz da olsa düzeltmek için çareler aramış kendisi gibi bu duruma üzülen vatandaşlarıylan işbirliği yaparak okul açmaya başlamıştır,memleketi olan Kulca’da Reşidi adlı ilköğretim okulunu ele alarak başlamıştır gönüllü öğretmem ve halkın yardımıyla bu okul müfredat proğram yönüylen bu çağın okullarıyla denk olmuştur hayatının bu kısmında çeşitli isimler altında bir çok okullar açarak eğitimin ne kadar önemli olduğunu halka aşılamıştır ve halkın yardımlarıyla onların da güvenini kazanmıştır.Bu esnada kızıl Çin hükümeti’de boş durmadı Mesud bey ve arkadaşını yakalayarak Urumçi’de hapishaneye gönderdi,burada yapılan sorgulamalardan sonra Urumçi’den 60 km. uzaklıktaki Senduba adlı bir çöle sürgüne gönderildi burada altı ay kaldıktan sonra serbest bırakılmıştır.
Dr.Mesud bey bu işleri daha fazla devam ettiremedi 1934 Aralık ayındaMemleketinden ayrılarak Hindistan’a geçti orada 3 ay kaldıktan sonra Çin’in šanhay şehrine ulaştı.Dr.Mesud bey Çin’de kaldığı bu süre zarfında gurbette bulduğu Doğu Türkistan’lı çocukların Türkçe eğitimine bü yük önem vermiştir.
Dr.Mesud bey Türkistan’da yaşayan Uygur,Kazak,Kırgız,Özbek,Tatar v.b. toplumların Çin’li lerin iddia ettiği gibi ayrı milletlerden olmayıp Türk milleti olduğunu ispatlamaya çalışmıştır,bu düşünceleri Çin ve Rus yöneticileri tarafından beğenilmemiş kendisi ve dava arkadaşları Pantürkist suçlamalarıyla karşı karşıya kalmıştır fakat kendisi bunlara aldırmamış memleketi için hayırlı olanı yapmaya devam etmiştir,bu konu hakkındaki fikir ve düşüncelerini Türklük oranı adlı kitabında genişçe yer vermiştir.
Dr.Mesud bey eğitimde olduğu kadar politik çalışmaları da ülkesinin menfaatleri doğrultusunda sürdürmüştür 1933 šarki Türkistan Cumhuriyeti’nin Çin ve Rus işbirliğiyle yıkılmasından sonra çok sevdiği vatanından ayrılarak Çin’e gitmiştir burada ki amaç memleketindeki kötüye gitmekte olan durumu devlet adamlarını anlatmak çareler bulmak seslerini belki de hür dünya ya duyurmaktı.Zulme karşı en etkili yolun silahla mücadele olduğunu biliyordu ne yazık ki bu denenmiş ve dış güçlerin işbirliği ile binlerce şehit verilerek hüsrana uğranılmıştı.
Dr.Mesud Bey Çin’e geldikten sonra burada bulunan Doğu Türkistan’lı milliyetçilerden İsa Yusuf Alptekin ve daha sonra Mehmed Emin Buğra beylerle temasa geçerek vatanın bağımsızlığı için gereken çalışmalara başlanmıştır.12.12. 1935 tarhin de Çin devletinin 5. Kurultayında Merkez Komite üyesi daha sonra Devlet Konsey Üyeliğine seçildi,40 kişiden ibaret olan bu konseye daha önce hiçbir Doğu Türkistan’lı seçilememişti,dr.Mesud bey’in amacı bur da işgalci Çin hükümetine sorunlarını anlatmak olmuştur.Çin’de o zamana kadar Doğu Türkistan konusunda kimsenin duymak istemediği fikirler ve istekler ortaya atılmıştır.Türkistan halkının gördüğü zulüm ve haksızlıklar anlatılmış,bunların düzeltilmesinin hayati önem taşıdığı vurgulanmıştır.Çin hükümetinin Doğu Türkistan’a asker ve göçmen gönderme eylemine karşı çıkan mesud bey ve arkadaşları Çin hükümetine 28 maddeden oluşan bir muhtıra verirler ve muhtariyet isteğinde bulunurlar.Çin anayasası için Doğu Türkistan’da yaşayan halka öz adı olan Türk denilsin ve Muhtariyet verilsin gibi teklif verilmiştir.
1944’ de šarki Türkistan Cumhuriyeti adı altında bir devlet kurulmuş olup hükümet başkanlığına Ali Han Töre atanmıştır fakat Ruslar bu Cumhuriyetin kendilerine zarar verir düşüncesiyle Ali han Töreyi kaçırıp kalan yetkilileri de uçak kazası süsü vererek öldürürler böylece genç Cumhuriyet yıkılır. 1944’de Merkez hükümet Dr.Mesud Bey’i teftiş kururlu başkanlığına,M.Emin Bey’i İmar İşleri Başkanlığına,İsa Beyi hükümet üyeliğine atarlar.Bu atamalar halkın üzerinde bir umut kaynağı olur.Zamanın umumi vali U-Cun-šin fanatik bir Çinliyle anlaşamaktadır ayrıca Mesud beyin fikirleri Rusya ve Çin hükümetiyle ters düşüyordu .Buna rağmen 28.05.1947’de Dr.Mesud Sabri Doğu Türkistan Umumi Valisi,İsa Yusuf Alptekin baş katipliğe atandılar fakat buda fazla uzun sürmedi Rus ve Çin yönetimleri memnun olmadıklarını ifade ederek 17.07.1948’de bunları görevden aldılar bunların yerine Umumi Vali olarak Burhan šehidi ve yardımcılığına Mehmed Emin Buğra’yı atadılar.
Dr.Mesud Sabri tutuklanarak hapse atılır fakat hapisteyken hastalanarak asker gözetiminde eve çıkarılmıştır hastalığı gün geçtikçe ilerlemekteydi 1952 senesi Mart ayında hakkın rahmetine kavuşmuştur.
Dünyada insan hakları savunucusu ülkelerin,Dr.Mesud Sabri Baykozi’nin verdiği mücadele ile Türkistan halkının bağımsızlığına kavuşması yolunda haklı mücadeleyi desteklemeleri gerektiğini büyük inancımız vardır.Başka mazlum ülkeler gibi Doğu Türkistan halkı da er geç yabancı boyunduruğundan kurtulacak bağımsız,demokratik,özgür bir ülke olacak,dünya ulusları arasındaki onurlu yerini alacaktır.Bundan hiçbir Doğu Türkistan’lının şüphesi yoktur..

Kaynak: Dr.Mesud Sabri Baykozi ve eserleri
Kızı Diş.Tb. Gültekin Pehlivan (Eserinden derlenmiştir)

  • 824 defa okundu.