Yazar: Mehmet Emin Buğra
Çeviri: Gökbayrak

Çin İstilası
Çinliler Kolçur Bagatarkan'a yardım etme bahanesiyle, Sarı Türkeşlerin doğu tarafında (İmil ve Altay) yerleşen Karluk, Yağma, Tohsi vesaire kabililer arasına çok sayıda asker göndererek, onların yerlerini işgal etmeye başladı. Bu kabileler, kahramanlıklarla kendi istiklalini korumuş olsa bile, sonuçta mağlup olarak, boyun eğmeye maruz kaldı. Çin ve Kolçur arasındaki münasebet bozuldu ve savaşa başlandı. Üç yıl süren savaş sonucunda, Kolçur mağlup oldu ve Çin askerleri tarafından esir alındı. Miladi 744 yılı öldürüldü. Kara ve Sarı Türkeşler Çin istilası altında kaldı. Sır derya boylarına ve Aral gölü, Hazar denizi boylarına kadar dağılan tüm Türk kavimleri Çin istilası altında kaldı. Kuça ve Altı şehir hanlıkları da Çin hakimiyetine boyun eğmeye maruz kaldı. 

Çin'in bu istilacı ordusunun başı aslı Kore' li olan Gao šanci idi. İstila gerçekleştikten sonra ,Gao šanci tüm Türk yurduna genel vali olarak tayin edildi. Gao šanci görünüşte merkezi hükümete bağlı olsa bile, gerçekte kendi hakimiyetini sürdürdü. Pamir dağlarındaki Kancut Tibetlilerine de boyun eğdirdi. 
Türklerin bu felakete uğradığını fırsat bilen Arap İslam emirleri, tüm Batı Türkistan'ı işgal etmişti. O dönemde Doğu Türkistan sayılan Taşkent hanı, Çin istilasından korunmak için vergi vermek şartı altında İslam devletinin himayesine girmişti. Halife tarafından Horasan a genel vali tayin edilen Nesir Bin Seyyar, Gao šanci ile savaşmazlık anlaşması imzalamıştı. Miladı 737-yılı Horasan da ünlü Aba Muslim Horasan'ın liderliğinde devrim oldu. Sonuçta, Nesir Bin Seyyar mağlup olup, 739-yılı Taşkent ve Batı Türkistan Aba Muslimin eline geçti. Gao šanci bu vaziyetten yararlanarak, Miladi 748(-Hicri 131-)yılı Taşkent'e saldırıp, işgal etti. Hanı esir alıp, soykırım yaparak Tohmak'a döndü. Taşkent hanı Çin'e gönderildi ve orada öldürüldü. Hanın oğlu Horasan'a kaçıp, orda Aba Muslim'den yardım istedi. 

DOĞU TÜRKİSTAN'IN ÇİN İSTİLASINDAN KURTULDUĞU VE BİN YIL KADAR, ÇİN SALDIRISINDAN EMİN OLDUĞU 
Gao šancinin yukarıdaki yaptıklarını duyan Aba Muslim, Hicri 134 (Miladi 751) yılı Ziyad Bin Salih liderliğinde büyük bir orduyla Gao šancinin üstüne gönderdi. Gao šanci Karluk kabilelerinden çok sayıda asker alıp Ziyad Bin Salih ile savaşmak için yola çıktı. Talas şehri yakınlarında iki düşman ordusu karşı karşıya gelerek, savaşmaya başladı. Sekiz yıldan beri Çin istilasından kurtuluş için fırsat bekleyen Türkler birleşerek, Çin ordusunun üzerine şiddetli bir şekilde saldırdı. Gao šanci Mağlubiyete uğrayarak canını zor kurtardı. Kalan askerleri Türk kılıcı altında can verdi. Gao šanci kaçınca hiçbir yerde durmayarak Çin sınırı içine girip canını kurtardı.Sonra İmparator tarafından ölüm cezasına mahkum edildi. Gao šanci'yi mağlup eden Türk askerlerinin çoğu, Karluk kabilesine mensup idi. Çinliler bu mağlubiyetin ardından bin yıldan fazla bir zamana kadar Türkistan'a saldırmaya cesaret bulamadı. Öyleyse Hicri 1172 (Miladi 1759) yılına kadar Türkistan halkı Çin saldırılarına maruz kalmadan yaşadılar. 

DOĞU TÜRKİSTAN'DA KURULAN MÜSTAKİL DEVLETLER 
Yukarıda bahsettiğimiz gibi, Gao šanci kaçtıktan sonra Doğu Türkistan Hanları istiklaline kavuştular. Beşbalık, İmil ve Altay bölgelerindeki Karluk kabilesi bu yerlerde bir devlet kurdu. Kuça, Kumul, Bargöl ve Altışehirdeki Hanlarda kendilerinin müstakil devletlerini kurdular. Altışehir Hanlarıda her biri kendi bölgelerinde müstakil oldu. Bu devletler içinde tarihi ehemmiyeti açısından Karluk devleti en önemli yer tutuyor. Bunun için Karluk devletinin tarihini biraz daha ayrıntılı olarak beyan edeceğiz.

  • 725 defa okundu.