Yazar: Mehmet Emin Buğra
Tercüme: Mehmet Emin Batur

Şarki Göktürk Devletinin Yıkılışı
Çin imparatorluğu Taitsung miladi 626 daki mağlubiyetinden sonra Türklerle muharebe etme politikasını benimsedi. Kağanlık şehzadeleri, Devlet adamları, Devlete tabii Türk Han'ları arasına fesat ve nifak tohumlarını saçmaya başladı. Sonunda daha önce sözü geçen Tulu kabilesini yanıltıp Tu-lu'lar şark-i Göktürk Devletinin zıddına güçlü bir isyan çıkardılar. Hili Kağan Tulu'ların isyanını bastırmak için diğer bir kabilenin Hanı olan Tuli Hanı'nı bir çok askerle gönderdi. Tuli Hanı mağlup olup geri geldi. Hili Kağan Tuli Han'ın "mağlup oldum" diye geri döndüğünü bir hıyanet kabul edip ona sert bir ceza verdi.

Taitsung bu vakayı duyup Tulu Hanını Kağan'a düşman etme desiselerine başladı.Sonunda bu desiseler Tulu Hanına tesir edip Kağan'ın zıddına isyan çıkardı ve Taitsung'dan yardım istedi. Taitsung bu fırsattan istifade edip gücünün yettiğince Çin askerini toplayıp Tulu Han ve Tulu'ları gibi asilerle birleşip Taitsung kendisi başkumandan olup Türk yurduna hucüm etti. Asilerin yardımı ile Hili Kağan'ı kaç defa mağlup etti. H.9 (m.630) yılında düşmanlar şark-i Göktürk Devletinin payitahtı olan Karakurum şehrini muhasara ettiler. Sonunda Hili Kağan Ta-itsungun elinde esir oldu. Bununla beraber şark-i Göktürk Devleti yıkıldı. Çin'e yardım veren yukarıdaki hainler de Çin'e hizmetkâr olup istiklâlsiz ve rezalet altında kaldılar.

Garb-i Göktürk Devletinde Dahil İnkılap ve Çin Taarruzu:
Şark-i Göktürk Devleti yıkıldıktan sonra Garb-i Göktürk Devleti'nin içindede tahribkâr fitneler ortaya çıktı. Vaka şudur ki: H.12 (m.633) yılında Garb-i Göktürk Kağanı Günhan vefat etti ve oğulları arasında Kağanlık paylaşımı ortaya çıkıp iki oğu-lun biri Issık göl'ün batısındaki beş kabile Türk'lerle birleşip Talaş (payı taht) şehrinde kendini kağan ilan etti. Diğer oğlu Issık göl'ün doğusundan Barköl'e kadar olan bölgede bulunan beş kabile Türk'ler ile birleşip o ülkelerde kağanlık davasına başladı.

Bu fitne esnasında Şark-i Türkistan'ın güneyindeki Kucu, Kingit, Altay şehir Han'ları tarafsız olup hiçbir Kağan'a Tabii olmadan müstakil surette kaldılar. Bu vaziyet H.19 (m.640) yılına kadar devam etti. Çin imparatoru Taitsung batıdaki fitneleri çoğaltmak için mümkün olan ve desiseleri işletiyordu. Göktürk şehzadeleri ve yurdun nüfûslarına gizli şekilde yardım vaadleri ve hediyeler gönderip fesat tohumlarını saçıyordu.

  • 781 defa okundu.