Yazar: Mehmet Emin Buğra
Tercüme: Mehmet Emin Batur

(Kuşhan İmparatorluğu Devam)
Miladi 110 yılında Vayma Kadpayesiz ölüp yerine oğlu, bir rivayete göre de akrabası olan Kanişkay padişah oldu. Kanişkay oldukça siyasi ve cihangir bir kişiliğe sahip idi. Tahtına oturduğu günden itibaren Çin'e vergi vermeyi kesti. Hindistan'a doğru yürüyüp Ganga Deryasına kadar fethetti ve Hindistan'ın muhtelif yerli hükümdarlığını yok etti. Keşmiri fethetti. Bu fütuhattan sonra Bahter'de bir vali bırakıp Purşipure (Peşaver) şehrini başkent yaptı. Bu vakanın tafsilatını Afganistan ve Hindistan tarihinde göreceğiz.

Altı Şehir'in Kuşan İmparatorluğuna İltihakı
Miladi 150 yılma kadar Şarki Türkistan'da gelişen vakalar hususunda hiç malumatımız yoktur. 2. asırdaki en kutlu Türk imparatorluğu olan Kuşhan Hanedanlığından meşhur Kinişkay Şarki Türkistan'a doğru yürüyüp Altışehir Hanlarını itaati altına aldı. Bu vaka siyaset itibarı ile mühim bir vaka olmamasından başka Şarki Türkistan tarihinde birinci derecede ehemmiyetlidir. Çünkü bu vaka sebebi ile Şarki Türkistan'da gayet büyük ve emsali görülmedik bir din ve medeniyet inkılabı hasıl olmuş idi. Bu cihetten mühim görülen malumatı tafsilatlı olarak beyan edeceğiz.

Kanişkay miladi 130 yılında başlayıp Uguz'un kuzeyinden yürüyüşe geçip Çin askerleri ile savaşmaya başladı. Sonunda miladi 150 yılında Kanişkay gayet kuvvetli ve muntazam askerleri ile gidip Şarki Türkistan'a doğru yürüyüşe geçti. Vahan yolu ile yürüyüp Tağdumbaşart (Vacirdavan) dan geçip sırığ Kul'u işgal edip ondan sonra Kaşgar'a hücum etti. O yerdeki Çin Kutlarını ihtimalen yok edip, Kaşgar, yarkent, Hoten, Oş, Kuça Hanlarını itaati altına alıp başı Argun boğazına kadar fethetti. Bu mezkur Han'lar sonradan itaatinden çıkmasın diyerek her Han'ın bir oğlunu rehin alıp Purşipur'a geri döndü. Kanişkay bu rehin Hanzadelere oldukça ihtiramkarane ve şahane muamelelerde bulunurdu. Bu Hanzadeler yaz mevsiminde Kapisiya şehrinde (eski Kabil'dir. Şimdiki Çarikar şehrine yakın Begram Keriye ovasında idi.) ve kış günlerinde Kandeharda durur idiler.

Kanişkay ve başka Kuşhan (Kuşan) imparatorunun bütün vakalarını beyan etmek bu kitabın vazifesi değildir. Sadece Kuşhan imparatorlarının Şarki Türkistan'a istilası sebebi ile Şarki Türkistan'da vücuda gelen din ve medeniyet inkılabı tarih nazarında oldukça mühimdir. İşte bu vakayı Afganistan ve Çin tarihlerinden alıp muhterem okuyucularıma arz ederim.

  • 823 defa okundu.