M.EMİN BUĞRA
 
Eski(Kadim )Türklerde Yazı:

Eski Türkler' de, göçüş devrinden öncede, yazı yazmak: vardı.Bu yazılarda kullanılan harflerin şekli hiyeroglif (Kadim Mısır yazısı) yazısına benzer idi. Yani anlatılmak: istenenler resimle anlatılırdı. Türk yurdundan Hicret eden Sümer ve Akat Türkleri, Fırat ve Dicle Havzaları'na, Türk yurdunda kullanılan yazıyı da getirmişler ve oradaki halkın kültürüne önemli bir katkıda bulunmuşlardır. Burada, bunlar hakkında bilgi vermeye gerek görmüyoruz.Biz burada göç devri ve ondan sonraki asırlarda, Türkler arasında kabul gören yazıyı anlatmaya çalışacağız.

Eski Türkler'e . ait bulunan en eski yazılı belgeler olan, Göktürk Devleti'ne ait olduğu kabul edilen, Orhun ve Yenisey ırmakları kenarında bulunan Mengü taşlara yazılı olan, Orhun abideleri olarak bilinen eserlerdir. Bu abidelerde bu tür yazılar çokça bulunmaktadır. Bundan dolayı birçok dil bilimcisi bu yazıyı "Göktürk elifbesi" veya "Orhun-Yenisey yazısı" diye adlandırmayı münasip görüyorlar. Çünkü bu elifbe ile yazılan yazılar bütün Türk illerinde bulunmaktadır.Bu elifbe 47 harften (alametden) ibarettir.Bunların dördü sesli, diğerleri sessiz harflerden oluşmaktadır.Bu yazı sağdan sola yazılabildiği gibi yukarıdan aşağıya da yazılabilmektedir.

Eski Türkler' de, bundan başka, birkaç çeşit daha elifbe (Alfabe) vardır. Ne var ki bu alfabeler sadece bir kabile veya bir yurt ahalisinden başka kullanım alanı bulamamıştır. Bilinen en eski zamanlardan beri bütün Türk Oymakları . Arasında kullanılan ve umumiyetle altıncı asıra (Hicri1.asır) kadar süre gelen elifbe, aşağıda gösterilmiş olan Türk Elifbesi'dir. O zamanlar Avrupa'da hüküm süren
A var Türkleri' de bu elitbeyi kullanıyorlardı, Uygurlar daha sonraları farlı elifbe kullanmıştı. Eski Türkler tarafından taşlara duvarla ve abidekere oyularak kullanılan yazılara bir misal olarak, Göktürk Hakanı Bilge Kağa'nın, karındaşı Kültigin için koydurmuş olduğu, "Orhun Mengü Taş" dan birkaç satır verelim:

ABİDE YAZISI
Tabgaç Budan sabi ağisi imişak Ermiş Sucudiki sabin imişak agın arap ayrak.Buduning yagutir ermiş Bagurund vakta kisre iyigbilig anda Uyur ermiş. U gu bilge kişig adgu Alp kişig yurutumat ermiş.Sucıg Sabigeimişak Agıge arturup olcuş Türk budun oltik.

MANASI:

"Çin milleti sözü tatlı pazarlığı yumuşak imiş. Diğer milletleri tatlı sözü ve yumuşak pazarlığı ile kandırıp kendisine yakınlaştırırmış (dostluk kurarmış).Dostluk kurup o milletlere yakınlaştıktan sonra, bütün kötü emellerini gerçekleştirirmiş. Aklı başında, yiğit ve vatan perver kişileri çeşitli hilelerle yok edermiş. Böylece hiç kimsenin ne kendi yakınlarına nede milletine karşı sevgi ve muhabbeti olmaz imiş .Çinlilerin tatlı' sözüne yumuşaklığına kanan birçok Türk Devleti yıkıldı ve kardeşlerimiz öldü" Diyerek eski Türk elifbesiyle kendi halkını Çinlilere karşı uyarmıştır.
Miladi 7. asırda 1. tarihi sebeplerden dolayı Orhun Alfabesi yaygınlaşarak Uygur alfabesi türü Türk Oymakları arasında kullanılmaya başlandı. Bu konunun ayrıntılarını Uygurlar beyanında ele alacağız.

  • 955 defa okundu.