A.ŞEKÜR TURAN
 
Abdurrahim Ötkür. Zamanımızın tanınmış Türk-Uygur şairlerinden biridir. O şairliğin yanında eğitici ve ilim adamı olarak da tanınır. Benim 1948-1949 öğretim yılında okuduğum Urumçi Ortaokulu'nun müdürüydü. Şık giyinişi, hitabetinin güzelliği, çevredeki itibarı ve edebiyatçılığı ile bizim için bir semboldü. Urumçi’de Uygur Türkçesi'yle yayınlanan Şıncang,Erk, Yurt, Yalkın,gazeteleriyle Altay ve Şarki Türkistan Medeniyeti dergilerinde güzel şiirleri yayınlanırdı. Ben bu yayınlardan onun şiirlerini kesip biriktirirdim. Ayrıca şiirlerinin bir kısmının yer aldığı Tarım Boyları " adlı kitabı da çıkmıştı. Bu kitap az basıldığından benim yaşımdaki çocukların eline
Geçmeyecek kadar kıymetliydi. Bu kitabı onun çok saydığı birisi vasıtasıyla ele geçirip
Arkadaşlarıma göstermiştim.
Bazı siyasi sebeplerle Urumçi' den Kökat'a kadar Abdülrahim Ötkür' le beraber yolculuk ettik.Ötkür, Kökat' tan geri dönmek zorunda kaldı.Biz konumuz dışı bazı tatsız hadiselerden sonra kafile halinde yolumuza devam ederek, Keşmir, i Hindistan yoluyla Türkiye'ye gelip yerleştik.Yıllar önce aldığım bir haberde Ötkür' ün öldüğü
söylenmişti.Ötkür'ü ve şiirlerini tanıtan bir yazı yazmış "Kandak Kılısen Emdi" isimli şiiri çok ilgi görmüştü.Sonradan hayatta olduğunu öğrenip kitap göndermiştim.Aradan yıllar geçtikten sonra postadan Ötkür tarafından adıma imzalanmış iki kitapla bir mektup geldi. Kitabın birincisi "İz" isimli tarihi bir romandı.419 sayfa olan bu eser
1913 senesinde Kumul' da Mançu istilacılarına ve onların yerli yardakçılarından Maksut Van'a karşı mücadele eden Timur Halfe'yi konu almıştı. Halfenin savaşları anlatılırken, o zamanki Kumul vilayetinin sosyal yapısı, mücadelenin sebep ve cereyanı, Türk-Uygur kahramanlığı ve nihayet Timur Halfenin kahramanca ölümü çok iyi işlenmiştir.
Ayrıca 1913 'de Kumul ayaklanmasının popüler kişilerinden Hoca Niyaz Hacı' nın nasıl kandırıldığı,hapishane hayatına ve hazin ölümüne de yer verilmiştir.Bana kalırsa romanın en güzel kısmı, En sari'nin, Hoca Niyaz Hacı' ya verdiği kısa Ye manalı öğüttür.Romanda 1944 Gulca ayaklanmasına sahip çıkanlardan Ahmet Can Kasımı kısmen de olsa ilave edilenler arasındadır. Çünkü Timur Halfe, Hoca Niyaz Hacı ve Ahmet Can Kasımı’nın akıbetlerinin şekilleri değişik olsa da benzer tarafları bulunmaktadır.
İkincisi ise " Ömür Menzilleri" isimli 206 sayfalık şiir kitabıdır. Kitapta; 68 şiir, 1 destan, 3 mensur şiir yer almıştır. Kitabın ön sayfasında Ötkür'ün kısa biyografisi ile bir resmi vardı.Ötkür ve çağdaşları olan edebiyatçılar memleketlerinde oluşan hızlı siyasi değişikliklere ve büyük çaptaki rejim olaylarına uyum sağlama çabası içinde ömür tüketmektedirler.Çünkü Çin'de iş başına gelenlerin ekseriyeti Uygur Türkleri' ne karşı
acımasızdır. Onun için bu memlekette yazı yazmak, temkinli olmaya, yöneticileri ürkütmemeye dikkat etmekle mümkün olur. Buna uymayan Gulcalı L.Muttalip, Büğürlü Abdülaziz Han DamoIla, Hotenli Kurban Kutay ve Fethettin Erkin gibi yazarlar işlemedikleri suçları zorla yükletilip öldürülmüşlerdir.Ötkür' ün bunları bildiği için, 1949-1956 seneleri arasında , şiir yazmadığı bu kitabından anlaşılmaktadır.
Ötkür Türk-Uygur Edebiyatı ve Uygur Türkçesi'nin bütün inceliklerini bilen bir alimdir.Onun için, memleketinde neşredilen klasik eserlerin bir çoğunda, O' nun emeği geçmekte olup, KUT ADGU BİLİG gibi ilmi eseri, yaşayan Uygur şivesine manzum olarak aktaranların başında Ötkür' ün " Çıllang Horuzum, çıllang ",
"Rubailer " ... gibi eserleri gelmektedir. Bu eserler Uygur Türkleri için olduğu kadar, bütün Dünya Türkleri için büyük bir kazançtır.
Abdülrahim Ötkür' ün 1956' dan sonra yazdığı şiirler, oradaki günlük hadiseleri konu almaktadır.Mesela, " İz "," Yangusu Tang meş'eli'' " Hasiyetlik Uçrışış " , " it Ürer, Kervan Yürür", şiirlerinde o memleketin insanına vermek istediği mesajı ulaştırmayı çok iyi başarmıştır.Diğer şiirleri, edebi yönden ele alındığında değer taşıyorsa da kanaatimizce Ötkür, edebiyat yoluyla fikir üreten bir edip olarak tanınmıştır.
Şimdi onun sanatını göstermesi bakımından şiirlerinden birkaç örnek vermek
istiyorum.

  • 933 defa okundu.