ÇİN’İ BEKLEYEN TEHLİKE -4

Dr.Lokman UZEL

Dil Kültür Uzmanı

 

Eski düzenin korunmasını isteyen tutucu komünistler ise: ahlak çöküntüsünün sebebini ekonomide Komünist Partisi eski tanıtım sorumlusu ve tam tutucu olarak bilinen Deng Ligun''uda bulunduran bu eski komünist top/grup, Deng Xiaoping/Çeavping tarafından başlatılan pazar ekonomisi yeniliğinin hızını kesmeye çalışmaktadır.

1996 yılında yayınladıkları bir bildiride yine kapitalizme karşı bir uyarıda bulunmuşlardı. "10 bin kelimelik bir mektup" adı ile yayınlanmış olan bu bildiride "Çin Halk Cumhuriyeti kurulduktan beri tarihin en ağır, zor, tehlikeli dönemini geçirmektedir." "Zengin sınıfı parti içinde güç çekişmesinde yenilikçilere katılabilirler. Pazar ekonomisi yanlısı yenilikçilerin yolundaki partililer kendileri için gerekli gücü bulunca da tam yıkıcı olarak harekete geçebilirler." denilmekteydi.

Bu düşünce tabii olarak özellikle Çin Komünist Partisi ahlakçıları, tutucu ekonomi uzmanları, bir kısım az bilimli askerler tarafından paylaşılabilir. Paylaşılması da beklenir. Çünkü bu kesim komünizm çöktükten sonra nereden gelir elde edeceğini kestiremeyen beceriksiz kişilerden oluşmaktadır. Ayrıca başka bir yönetim gelse hesap vermekten de korkan kesimdir.

Şimdi ülkeyi yöneten Jiang Zemin tabiki böylesi düşünceleri göz önüne alarak yenilik hareketini az da olsa sınırlamıştır, ancak bu davranışı onun tamamen yenilik karşıtı olduğundan değil, kendi yönetimini sağlamlaştırmak istemesinden kaynaklanmaktadır. "Sosyalist Ahlak" çağrısına da onun için katılmıştır.(1)

Çin''in bir başka derdi ise bölgeler arası siyasi ve iktisadi çekişmedir. Siyesi Çekişme: Buna misal olarak, Pekin ve Çangay arasındaki çekişmeyi göstermek mümkündür. Bu gün Devlet başkanı ve Parti Başkanı olan Jiang Zemin Çangay''ın eski Parti Sekreteri''dir. Başbakan Yardımcısı Zhu Rongji Çangay''ın eski belediye başkanıdır. Politburo üyesi Hu-ang-Ju yine Çangay''dandır.

Bu bölge geçmişte Kızıl Korumaların yetiştiği yerdi. Şimdi ise açık pazarın öncüsü, kapitalistlerin cenneti durumundadır. Ayrıca eski düşünce ve eski düzene karşı duranların, yönetime karşı ayak direyenlerin merkezi durumundadır. Şimdi de ülkenin ticaret merkezi olabilmek için büyük uğraş veren bir şehir durumundadır.

 

Çangay Bu Gelişmeyi Nasıl Sağladı:

Çangay''ı en çok etkileyen yanı başındaki Hongkong olmuştur. Burası geçen yıla kadar İngilizlerin elinde bulunmuş şimdi de Çinlilerin elindedir. Burayı gören Çin halkı, serbest rekabeti anlayınca, bu da Çin Yönetimini zor durumda bırakan sebeplerden birini oluşturmuştur.

İktisadi Çekişme:

 Çin''in kıyı bölgesi ile iç bölgesi arasında gelişen bir çekişmedir.

Buna örnek olarak; 1979–1990 yılı arasında toplam yatırımın %50''si kıyı şehrine, %43''ü 9 merkezi bölgeye, %7''si de kalan 9 bölgeye aktarılmıştır.

Bu gün kıyı bölgeleri ve şehirleri diğer bölgelere göre çok gelişmiştir. Buna rağmen gelişmiş kıyı bölgesi yönetimleri merkezdeki yöneticilerin az gelişmiş bölgeye buradan para ve yatırım aktarmasına karşı çıkmaktadırlar, merkez yönetim ise bu gelişmiş bölgelerin etkisi altında bulunduğundan gelişmemiş bölgelerle ilgili yardım cosparlarını (plan) durdurabilmektedir. Bu da ülke yönetiminde zenginleşen kesimin etkisini ortaya koymaktadır.

Gelişmiş Kıyı Bölgesi Yöneticileri:

Biz ilk önce kendi bölgemizi tam kalkındırıp geliştirelim sonra az gelişmiş bölgelere yardım ederiz, demektedirler.

Buna karşılık, gelişmemiş bölgeler, örneğin Shaanxi/Saanhi bölge yönetimi: Çin''de gelirler bir merkezde toplanmalı, oradan ihtiyaca göre bölgelere dağıtılmalıdır. Bizim maksadımız Çin''in diğer bölgelerinden farklı değildir. Gelişmemiş bölgelere öncelikle yardım verilmelidir.

Bu yumuşak karşı çıkmalar zaman zaman sertliğe dönüşmekte ve Çin Devlet Yönetimi zor durumlarda kalıp, acele kararlar almaktadır, tabiki böylece çataklar (problemler) çözülememekte ancak ertelenmektedir. Çünkü Kıyı Bölgesi Ö.E.B (özel ekonomi bölgesi)''dir ve % 17 salık (vergi) ayrıcalığına sahiptir. Bu günkü yönetimin bu salık ayrıcalığını kaldırmaya gücü yetmemektedir. Çünkü zengin olan bu bölge insanları yönetimde etkilidirler. Çin''in bir başka çıkmazı ise, Devlet İşletmeleri Zarardadır. 1978 yılında yani açık pazar uygulamasının başladığı yıllarda devlet işletmeleri bütün endüstri üretiminin %78''ini sağlarken, 1996''da %43''e düşmüştür. 1983''te devlet yatırımının %62''sini, 1996''da devlet yatırımının %70''ini yok etmiştir. Batılılar Çin''de her şeyin iyi gittiğini ileri sürerlerken bu düşüncelerini neye göre söylediklerini açıklamaktan acizdirler.(2) Sık sık dile getirdikleri 25 milyar dolar dış yatırım konusunun iç yüzü şudur; Bu yatırım % 80''i zaten yurt dışındaki Çinliler tarafından gerçekleştirilmiştir.(3) Bu yatırımların pek çoğu bugün sonuçsuz kalmış bir kısmı da batmıştır. Kim diyebilir ki Çin iyiye gidiyor diye?

 

DOĞU TÜRKLERİ TÜRKLERİNİN AYAKLANMALARI:

Doğu Türkeli (Doğu Türkistan) Türklerinin ayaklanmaları aralıksız sürmektedir. 1997 yılının ilk ayında başlayan ve Şubat ayının ilk haftasında doruğa ulaşan ayaklanmalar sebebi ile onlarca Türk şehit olmuş, bir kaç yüzü yaralanmış, yüzlercesi de tutuklanmıştır.(4)

Yüzlerce Uygur Türkü bir araya gelerek İli (Gulca) şehrinde bir araya gelerek Bağımsız bir devlet istediklerini, bundan böyle Çin yönetimini tanımadıklarını haykırarak İli sokaklarını inletmişlerdir.

Adı geçen şehir Kazakeli sınırına çok yakındır. Bölge''nin başşehri URUMÇİ''dir. İli Urumçi''ye 500 km uzaklıktadır.

Uzun yıllardır bağımsızlık savaşı veren Osman Batur''un torunları yine ayaklandılar, yine özgürlük istediler bunu da kan, can ve özgürlüklerinin pahasına yaptılar. Peki ne elde edebildiler?

Anlaşıldığına göre pek iyi cosparlanan ayaklanma Çin Yönetimi''nin bütün hesaplarını alt üst etmiş durumda. Ülkesi tam bir karışıklık içinde olan Jiang Zemin yönetimi, Çin halkının dikkatlerini başka bir yöne çekmek istedi. Çinlilerin yılbaşı haftasında tele göstericiden, radyodan ve gazetelerden Çin''de durumların iyiye gittiğini ısrarla duyurdu ve bunu da iki sebebe dayandırdı

1) Honkong''un İngilizlerden devir alınışı

2) Sonbaharda Çin Komünist Partisi''nin toplanacak oluşu.

Bütün yayın organları günü gecesi bunları dile getirirken Uygur Türkleri İli sokaklarına döküldüler. Tabi bütün olan biten bundan ibaret değildi. Doğu Türkeli''nde kaçak radyolardan her saat başı Çin''in bölünmeye doğru ilerlediğini, inşallah söze girerek, bütün Müslüman halkın ayaklanacağını düşmanın Okyanus''a döküleceğini, azınlıktaki yöneticilerin sıçanlar gibi sokaklarda kovalanacağını tekrarlıyorlardı.

Son bir yıl içinde 5000 bağımsızlık yanlısı çatışmalara katılan Uygur tutuklanmış, 138''i idam cezası ile cezalandırılmıştır.(5) Son günlerde (Sing-can) Doğu Türkeli Daily (6) gazetesi Çin devlet yöneticilerini Çin''in yılbaşı günlerinde Uygureli''nde yaşayan ve bağımsızlık isteyen Müslümanların susturulması gerektiğini belirtip durmakta idi. Evet hem Çin yöneticileri hem de Çin basını sert kayaya çarptılar ve gündemlerini UYGURELİ Müslümanları ile doldurdular.

Çin bu gün öyle bir duruma geldi ki, herkes iyi niyetler beslese ve güçlü devletlerde yardımcı olsa, derlenip toparlanma şansını yitirmiş görünüyor. 20. yy. başlarında Osmanlı Devleti, sonunda da Rus İmparatorluğu''nun atlattıkları değişim şimdide Çin''i bekliyor. Bu değişimin sancısı o ülkeyi yönetenlerin çabaları ve uzmanlıkları ölçüsünde olacaktır. Çin''deki iktisadi ve siyasi olaylar artık dünya kamuoyunun günlük haberleri olmaktan uzaklaşamayacağına benziyor.

 

Türkçe sözler Yabancı sözler

elcanı   :           nüfusu

çatak    :           problem

telegisterici       :           televizyon

ak ev    :           meclis

top       :           grup

salık     :           vergi

cospar  :           plan

 

1          NRC Handelsbland, 11 Oktober 1996

2          Vincent Cable, Hollandalı Shell''in Londra kolunda uz man, 21 de gazeteciler yaptığı açıklamalardan anlamaktayız.

3          Royal İnstitute of International affairs in London, de studie China en India, Economic Reform and Global integration, 21 december 1996

4          Ming Pao, Günlük Gazete, Çince, Hongkong, 09 Şubat 1997

5          ihtilalci Doğu Türkistan Halk Cephesi Haber Merkezi, Almatı/Kazakeli

6          Pekin''de basılan ve Uygureli''ne yönelik yayın yapan Çince bir gazetedir.

  • 783 defa okundu.