Yazar : Mehmet Emin Buğra
Tercüme: M. Emin Batur
Hun ve Çin savaşlarından devam:
Eğer Vursun Hamı Tanrı Kut'unun itaatini bırakmak için mücadeleye adım atsa Çin imparatorluğunun ona yardım edeceğini b ildirdi. Velhasıl fazla teşvikattan sonra Vuvsun han tanrıkut'unun itaatini bırakıp istiklal ilan etti. Lakin Tanrıkut derhal sıkça asker gönderip Vuvsun Hanı'na terbiye verdi ve Vuvsunları itaati altına aldı.

Yukarda bahsedilen vechi ile Çang-Çuyen desisekarlıkta hiçbir şey yapamadan Çin'e geri dönsede şark ve garbi Türkistan'ın zenginliklerini ve siyasi itibarını bu yurtlardaki devletler Hun Tanrıkutuna tabii olsa da hakikatte küçük, büyük yarı müstakil hanlıklardan ibaret olup, bu ülkelerde Hun Askerleri olmayıp, her Han'ın ordusunda birkaç temsil i ile varlığını ve bu itibarla bu Han'lar arasına ihtilaf sokmak ve bu yolla onları Çin nüfusu altına girdir¬menin kolayşlığını biliyordu. Çang-Çiyen bu ahvali imparatoruna söyledi. 

Bununla vuvdinin gönlünde Türkistan'ı istila etme arzusu peydah oldu. Lain gücü yetmezdi.
İmparator Vuvdi'nin Çang- Çiyen vasıtası ile yaptığı ihanetleri sebebi ile Hun Tanrı Kut'u ve imparator vuvdi arasındaki münasebet bozulup, muharebe başladı. Bu muharebe uzun devam edip sonunda M.Ö. 119 yılında Hun Askerleri ile Çin kumandanı Huçuyang arasında Gansu eyaletinde şiddetli savaşlar olup, Hun askerleri mağlup oldu ve Gansu'yu Çin askerleri işgal etti. Bir yıl sonra Çin askerleri şarki Türkistan'a hücum etmeye başladı. Bununla beraber Hun Devleti devrinde Şarki Türkistan unvanlı fasıl devre gelmektedir.

Mezkur tarihten sonra ta vuvdi ölünceye kadar Hun ve Çin devletleri arasında daima savaşlar vuku buldu. Bazı çağlarda Çin'liler ve bazı çağlarda da Hunlar galip geldi. Çin tarihindeki malumatın hülasası budur. Vakaların tafsilatında inandırıcı malumatlar yoktur. M.Ö.76 yılında Çin'de imparator Vuvdin'in zıddına ihtilal oldu ve ihtilalciler Tanrı Kut'dan yardım istediler. Vuvdi'yi öldürdüler. Han hanedanı impatarluğu batı ve doğu olarak ikiye ayrıldı. Çin Devletinin kuvveti kalmadı mezkur yılda Doğu ve Batı Türkistan Hanları Çin'lileri Tanrı Kut'ununun yardımı ile yenip yine Hun İmparatorluğunun itaati altına girdiler. Aşağıda bahsedilecektir.

Hun Devletinde Dahili Entrikalar
Oğuzhan Metenin devrinde kaçıp mançuryanın kuzeyindeki Vuvhuven ve siyangi dağlarında yerleşen ve mezkur adlar ile tanınan Türk kabilelerini Çin hükümeti Hun devleti ile savaşmaya daima gizli teşvikte bulunuyordu.
M.Ö. 7. yılda Vuvhuvan ve siyangi Türkleri Hunlarla savaş başlattı. Bazan galip, bazanda mağlup olan bu Türkler bir defada galip olup Karakurum (Başkent)u ele geçirip Oğuzhan ve başka bütün Tanrı Kut'ların mezarlarını harabettiler. Lakin M.Ö. 54 yılında Tanrı Kut vuvhuvan ve siyanpi Türklerini kat'i surette mağlup edip onların birçoğunu yok etti. Arta kalanlarda özyurtlarına kaçıp gittiler. Tanrı Kut onların yurtlan olan mançur ülkesini tamamen işgal edip, yurdunu Japon denizine kadar genişletti.

  • 608 defa okundu.