Emrullah Efendigil

Hiç şüphesiz ki her millet fıtratına uygun bir yaşam tarzını benimsemek, onu sürdürmek ve bu fıtri yapışımda kendilerinden sonraki nesillere aktarmak mecburiyetinde ve çabası içindedir (olmalıdır). İşte bu mecburiyetin gereğini en iyi şekilde yerine getiren bir millet de Çin milletidir. İşte burada tarih seyri içerisinde Doğu Türkistan'ı istila etme plânları içerisinde yıllardır Doğu Türkistan Türklerine uyguladıkları eritme, asimile etme ve böylece tarih sahnesinden Doğu Türkistan ve Doğu Türkistanlıları silme gayretlerinin ve icraatlarının bir bölümünü gözler önüne sermeye çalışacağız.

Bu konu defalarca değişik zamanlarda ve çeşitli basın ve yayın organlarında yer almışta olsa son günlerde Doğu Türkistan'da Çin'liler tarafından estirilen devlet terörü, katliam ve keyfi tutuklamalar olanca hızı ile devam etmekte olduğundan yeniden siz kıymetli okuyucularımız vasıtasıyla kamuoyuna duyurmakta fayda mülahaza etmekteyiz. Türk-İslam düşmanlarının (Çin'lilerin) Doğu Türkistan Türkleri üzerindeki insanlık dışı uygulamalarının 6 ana başlık altında incelenmesi gerekmektedir.

1-1760-1863 İlk Mançu istilası devri
2-İkinci Mançu istilası devri
3-Çinli valiler devri
4-Şenğ. si-Say ve Rus mezalimi devri
5-Milliyetçi Çin devri
6-Kızıl Çin istilası devri

1- 1760-1860 İlk Mançu İstilası Devri:
"Hocalar Devri" diye adlandırılan mahalli hanlar idaresindeki dönemde Doğu Türkistan'ın kuzey doğudan gelen Kalmuk Moğolları tarafından istila edilmiş ve "Cungarya" adı verilen bu bölgede Kalmuklar kuvvetli bir devlet kurmuşlardı: Çin'e sık, sık akınlar yaparak  Çin-Mançur İmparatorluğunu büyük zarara sokan Kalmuklar. Son zamanlarda iç harplerle karışmış ve içerde taht kavgaları başlamıştı. Kalmuk hükümdarına isyan eden asi Omürsena, Çin-Mançu imparatorundan yardım istemiş imparatorda Omürsena'nın davetini bir fısat sayarak kabul etmiş ve neticede Kalmukları yıkarak Cungarya' yi istila etmişti. Doğu Türkistan'ın güneyinde ise Burhanettin Hoca hüküm sürüyordu. Çinliler Doğu Türkistan'ın tamamını istila etmek gayesi ile harekete geçtiler. Burhanettin Hoca ve kardeşi çok çetin ve kanlı mücadeleler sonunda şehit oldular. Mücadeleye devam edeceğinden endişe edilen Burhanettin Hocanın kardeşi Hoca Cihan'ın hanımı Dilşad Sultan Mançu imparatorunun sarayına götürüldü. İmparator güzelliği dillere destan olan prensese aşık oldu. Evlenme teklif etti. Ama kocasına çok bağlı olan milli ve manevi değerlerini her şeyden üstün tutan Dilşad Sultan imparatorun bir eda ile red etti. Çin de bir iffet ve güzellik timsali olan Dilşad Sultan sonunda ana kraliçe tarafından öldürüldü.

Mançular Doğu Türkistan'ı istila edince büyük kısmı İli'de olmak üzere kadın, erkek büyük, küçük ayırt etmeksizin, bir milyondan fazla Müslüman Türk'ü şehit ettiler. Yüz binlercesini de sürgüne gönderdiler. Halkın mal, mülk ve servetini müsadere ettiler. Şehirleri yakıp yıktılar. Zınğ Vınğ Vu adlı mutaassıp bir Çinli müellif eserinde "İli" halkının %9 unun imha edildiğini itiraf etmekten kendini alamamıştır. Mançu-Çin istilası boyunca Doğu Türkistanlıların hürriyet ve istiklallerini elde etmek için 103 sene zarfında 17 defa milli kurtuluş hareketi yaptılar. 1763 'de Üç Turfan'da Hamidullah, 1819-1823 ve 1826 'da Kaşgar'da Cihangirhan Hoca, 1830'da Kaşgar’da Yusufhan Hoca 1846'da Kaşgar'da Muhammed Emin Hoca, 1855'de Kaşgar'da Velihan Töre gibi mücahitlerin liderliğinde yapılan kurtuluş hareketleri Çin-Mançu kuvvetleri tarafından çok kanlı bir şekilde bastırıldı. Bu isyanlar neticesinde yüz binlerce Müslüman Türk evladı şehit edildi. O dönemde yaklaşık 225 000 Türk, Batı Türkistan'a iltica etti.

2-İKİNCİ MANÇU İSTİLASI DEVRİNDE :
1863'de Reşidüddin Han, Abdullah, Sıddık Beğ, Hacı Habibullah,  Muhammed Ali, Ebul Ala Hudaykuloğlu, Davut Halife, İmam Muhammed liderliklerinde memleket çapında yürütülen kurtuluş hareketi neticesinde Yakup Beğin riyaseti altında Doğu Türkistan kurtarıldı, milli devlet kuruldu. Osmanlı padişahı Sultan Abdulaziz Han'a biat eden Yakuphan Badevlet'in kurduğu devlet, zamanın çarlık Rusya’sı ve İngiltere’si tarafından da tanınmıştı. Fakat yeterli yardım ve himaye göremeyen bu yeni Türk devleti 14 yıl hükümranlıktan sonra yıkıldı. Yakup Beğ zehirlenerek öldürüldükten sonra Doğu Türkistan tamamen Çin istilasına maruz kaldı. Bu Doğu Türkistanlılar için yeni bir karanlık dönemin başlangıcı oldu. Neticede Yakup Beğ'in aile efradı, devlet adamları, ordu mensupları başta olmak üzere 2–3 yıl zarfında yarım milyondan fazla Doğu Türkistanlı Türk hunharca katledildi. Hatta Yakup Bağ'in cesedi mezarından çıkarılıp yakıldı, külleri savruldu.

1877 de başlayan bu ikinci Mançu istilasında Doğu Türkistan Çin'in ana topraklarına ilhak edildi ve yeni toprak manasına gelen Çin'ce "Şinğ-Canğ" Sinkiyang adı verildi. Bütün idare amirliklere Çinli memurlar getirilerek 1911 yılına kadar doğrudan doğruya Pekin'den idare edildi. 

3-ÇİNLİ VALİLER DEVRİ:
1911 yılında Mançu İmparatorluğu yıkılıp Çin'de Cumhuriyet ilan edilince resmiyette Doğu Türkistan Çin'e bağlı görülüyorsa da aslında merkezi Çin hükümetini tanımaksızın hükümranlık süren umumi valiler tarafından idare edildi.

Söz konusu umumi valiler Yanğ Zınğ Şınğ (1911–1928) ve Cınğ Şu-jenğ (1928-1933) zamanlarında da korkunç zulüm ve katliamlar devam etti. Netice itibarıyla 1876-1933 arasında 57 yıllık devrede en feci iktisadi, siyasi ve sosyal baskılar altında inim, inim inletilen Doğu Türkistanlılar için bir tek hastane bile kurulmadı. Halkın bir birine yardım etmesi katiyetle yasaklandı. Hastalık Doğu Türkistan'ı kasıp kavurdu, tedavi imkânından yoksun bırakılan yüz binlerce masum insan telef olup gitti. Bu gün bile mezarlıklar da büyüklerden çok küçüklerin kabirleri dikkat çeker. Bu zulümlerden bıkıp usanan Doğu Türkistanlılar 1931 yılında en doğu vilayetimiz olan Kumul'da başlatılan bir ayaklanma ile Çinlileri yurttan kovup çıkarma kararı aldılar. Bu ayaklanmalar kısa zamanda bütün yurt sathına yayıldı ve 12 Kasım 1933 yılında Kaşgar merkez olmak üzere milli bir Cumhuriyet kuruldu.

(Devam Edecek)

  • 1147 defa okundu.