McLaughlin .E. Kathleen
GlobalPost  Asya Muhabiri

Dozerler sustu ve Kaşgar'ın Eski Şehir bölgesinde son aylarda yükselen yıkım tozu çöktü ve böylece bu olay 2000 yıllık geçmişe sahip yerleşim bölgesinin kaderini belirsiz bırakırken aynı zamanda küçük bir ümit kapısını da araladı.Şehirdeki kil tuğla duvara yapıştırılmış olan bir ilan panosundaki bilgiye göre yeni halkla ilişkiler kampanyası antik İpek Yolu menzilinin yıkılarak yerine yeni birinin yapılmasının getireceği faydaları sayıyor.

Tabela, miras ve insan hakları gruplarından uluslararası düzeyde eleştirilerle karşılaşması muhtemel olan tartışmalı bir hükümet kararıyla Kaşgar'ın Eski Şehrinin yıkılmasının Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültürel Örgütü olan UNESCO tarafından desteklendiğine de işaret ediyor.Rengarenk tabela, UNESCO'nun Pekin'deki kültür uzmanı Beatrice Kaldun ile şehir yönetimi temsilcileri arasında Haziran'da yapılmış olan toplantı üzerinde duruyor. Tabela, 1970'li yılların Afganistan'da çekimi yapılan "Uçurtmacı" isimli filmin arkaplanında kullanılan iyi korunmuş ve otantik geleneksel İslam mimarisinin örneği olan Eski Şehir için yıkım planlarını övdüğünü belirtiyor. Tabela daha da ileri giderek Kaldun'un ve diğerlerinin projeyi onayladıklarını söylüyor: "Biz bu eylemin uluslararası alanda beğenilecek bir eylem olduğunu düşünmüyoruz." Kaldun tabelanın yanlış söylediğini belirtiyor. "Ben bu tabela konusunda çok endişeliyim" Diyor Kaldun. O Kaşgar'ı Haziran'da ziyaret etti, resmi makamlarla görüştü ve planları inceledi. Daha sonra projenin yerel insanlar ve onların geleneklerine saygı göstermesi gerektiğini onlara belirtti ve geniş çaplı bir yıkımın Kaşgar'ın Dünya Mirası koruma listesine alınma şansını azalttığını açıkça ifade etti. Çin bunu önermemişti, fakat Kaldun'a göre bu "havuç" işe yarayabilir. "Benim ikinci üzerinde durduğum konu UNESCO'yu temsilen biz mirasın korunmasıyla ilgiliyiz" diyor Kaldun. Tabelada "onlar bu kısmı çıkartmışlar." Çin'in Kaşgar'ın Eski Şehrinin ne kadarını yıkmadan bırakacağı belirsiz ve durum, bölgede geçen yaz etnik kargaşanın patlak vermesiyle daha da karanlık. Raporlara göre yaklaşık 1000 aile geçen senenin ilk yarısında Eski Şehirden yeni apartman dairelerine taşındılar ve düzinelerce evler ve işletmeler ise plan programına göre ilerledikçe yıkıldı.

Fakat yerlilerin dediğine göre Temmuz ayında Sincan'ın başkenti Urumçi'de etnik ayaklanmalar baş gösterince yıkış yavaşladı ve sonra da durdu, şimdi Eski Şehrin yüzde 5 ila 10'u düzlenmiş durumda. Eski Şehirdeki 1000 ila 50000 aile taşındı. Yerli söylentilere göre yıkımın devam etmesi halinde şehirde çoğunluğa sahip Uygurlar arasında yine hoşnutsuzluk alevini ateşleyecek. Soğuk sonbahar ve kış havası da yıkımın yavaşlamasına neden oldu. Türklerin yakın akrabaları olan Müslüman etkin grup olan Uygurlar için Kaşgar'ın Eski Şehrinin yıkımı tamamen kişisel. Eleştirmenlere göre yeniden imar Çin makamlarının belirttiği gibi sadece bir deprem güvenliği meselesi değil, fakat sorunlu bir etnik grubun kültürel asimilasyonu.

Washington, D.C.'de yerleşik bir Uygur İnsan Hakları Projesinde görevli Henryk Szadziewski'ye göre "Kudüs nasıl Hıristiyanlar, Museviler ve Müslümanlar için önemliyse ayn şekilde Uygurlar için de Kaşgar Eski Şehri aynı öneme sahip." "Uygurların geçmişini, şimdisini ve geleceğini gösteren Uygur kimliğinin fiziksel somutlaşmış hali". Kaşgar'ın Eski Şehri aynı zamanda Modern Çin'de de bir anomali teşkil ediyor: Antik, fakat yaşayan mimarinin iyi korunmuş, nispeten dokunulmamış bir bölümü. Çin şehirlerinin birçoğu ülkenin ekonomik patlamasıyla birlikte silbaştan çehre değiştirdi, fakat 3 milyondan fazla sakini olan daha büyük bir şehrin küçük bir parçası olan Kaşgar'ın Eski Şehri modern şehirden bir nehir ve tepelerle ayrılmış durumda, tamamen özgün ve neredeyse yakışıksız. Kaşgar'ın dış işleri ofisi tabela konusundaki telefon çağrılarını yanıtlamadı, fakat Kaldun, tabelaya karşı çıkarak şehre gönderdiği mektubun sonuç verdiğini söylüyor. UNESCO'ya, tabelanın BM kurumunun onayladığı metni ihtiva eden bir tabelayla değiştirileceği sözü verildi. Fakat kusurlu tabela halen yerinde duruyor ve yerli halkta uluslararası topluluğun Eski Şehri yıkma planlarını desteklediği inancını doğuruyor.

Kaldun'a göre yıkımdaki belirgin gecikme ve dikkatlerin Kaşgar'ın Eski Şehrine çekilmesi bir ödül olabilir. Dediğine göre makamları şehrin daha da çok kısmını yıkmadan bırakmaya ikna etme şansı halen var. "Biz kültürel mirasla ilgiliyiz ve yıkılan da giden bir kültürel mirastır" diyor Kaldun ve devam ediyor: "Bu şehir, sadece binalar olmanın ötesinde."
 
• FIRST  Kathleen E. McLaughlin - GlobalPost Yayınlanma: 13 Ocak 2010 07:39 ET, Asya

  • 891 defa okundu.