Yazar: M. Emin BUĞRA 
Çeviri: Gökbayrak
      
 Tömür Beg fırsattan faydalanarak yakın çevresindeki insanları gizli bir şekilde isyana teşvik etmeye başladı, diğer taraftan halkı kendine çekmeye çalıştı. Hicri 765 yılında Tömür Beg Yeşilşehir civarındaki askerlere saldırarak ellerindeki esirleri kurtarıp serbest bırakmaya başladı. Bunu duyan İlyas Hoca Oğlan, Han’a, Tömür Beg bu hareketiyle halkı isyana teşvik etmektedir diye mektup yazdı. Han, Tömür Beg’in yok edilmesini emretti. Tömür Beg bu haberi duyduktan sonra bir gecede çoluk çocukları ve 25 kişiden oluşan yol arkadaşlarını yanına alarak kaçtı ve Amuderyası’nı (Amu nehri’ni) geçerek bin bir zorlukla kayın pederi Emir Hüseyin ile birleşti. Afganistan ve Belh arasında gezerek kendine taraftar toplayıp 5 – 6 bin kişiden oluşan bir asker gücü meydana getirdi. Bu güç ile Emir Hüseyin ve Tömür Beg Amuderyası’na yakın Belh civarına yerleştiler. Tömür Beg elindeki askeri güç ile Batı Türkistan’a saldırmanın mümkün olmayacağını biliyordu. Tömür Beg’in amacı elindeki askeri güç yardımıyla yavaş yavaş Batı Türkistan’da kendine taraftar toplamak, yeteri derecede güce sahip olduktan sonra Batı Türkistan’a saldırmak idi. Ancak Emir Hüseyin Tömür Beg’e danışmadan Amuderyası’nı geçerek İlyas Hoca Oğlan’ın sınır birliklerine saldırdı, ancak ağır yenilgi alarak zar zor Tömür Beg’e sığındı. Emir Hüseyin’in bu ani ve yersiz saldırısı Tömür Beg’in planlarını altüst etti. Diğer taraftan İlyas Hoca Oğlan’ı uyandırdı. İlyas Hoca Oğlan Amuderyası’nın diğer kıyısında güçlü bir düşman olduğunu fark ederek derhal Küçük Beg komutasında 20000 kişilik asker gönderdi.

Taşköprü Savaşı
Emir Hüseyin’in aldığı ağır yenilgi Tömür Beg için ümitsizlik yaratacak bir olaydı. Ancak yayılmacı tabiatına sahip Tömür Beg bu olayın fazla etkisinde kalmadı ve derhal harekete geçerek dağılan askerlerini olabildiğinde bir araya getirdi. Bunun dışında Batı Türkistan ve diğer yerlerdeki taraftarlarını yanına çekmeye çalıştı. Böylelikle kısa bir süre içinde epey güç topladı. Tömür Beg bu askeri gücüyle biraz ilerleyerek Amuderyasi’nin Taşköprü geçidine gelip yerleşti. Diğer taraftan Küçük Beg tüm yol ağızlarına asker yerleştirdi, kendisi ise esas gücü yanına alarak Taşköprü’nün diğer tarafına geldi. Tömür Beg’in askeri gücünün kendi gücünden az olduğunu görüp nehirden geçerek saldırma gereği duymadı ve beklemeye başladı. Tömür Beg bu şekilde bir ay zaman geçirdikten sonra Emir Musa adlı komutanını 500 askeriyle Taşköprü’de bıraktı. Kendisi geri kalan tüm askerlerini yanına alarak bir gecede gizli halde alt taraftan Amuderyası’nı geçti ve Küçük Beg’in askerlerinin arka tarafına yerleşerek tüm yüksek bölgeleri ele geçirdi. Küçük Beg ertesi günü kendisinin düşman kuşatması altında olduğunu gördü. Ancak bu durum karşısında zaafa düşmeden akşama kadar şiddetle çarpışarak kendi safını korumayı başardı. Geceleyin Tömür Beg’in yorulan askerlerinin dinlenmesini fırsat bilerek kuşatmayı bozdu ve bölgeyi terk etti. Bu sırada Emir Hüseyin çok sayıda Afgan ve Türk askeriyle beraber Tömür Beg’in yardımına geldi. Bunun dışında Batı Türkistan’dan bazı kabileler, hatta eline silah alıp savaşacak durumda bile olmayan erkek ve kadından oluşan birkaç bin kişi yardıma geldi. Böylelikle Tömür Beg’in gücü Küçük Beg’in gücünden daha fazla hale geldi. Tömür Beg bu askeri gücüyle Küçük Beg’i kovalamaya başladı. Arkasından gelmekte olan Tömür Beg’in düzenli ordusu ve yan taraflardan saldırmakta olan fedai güçler karşısında ne yapacağını bilemeyen Küçük Beg kaçmanın yolunu tuttu. Tömür Beg’in gün be gün artmakta olan askeri gücünü gören İlyas Hoca Oğlan kendisi ve askerlerini tehlikeden kurtarmak için Batı Türkistan’ı bırakıp Sırderyası’nı (Sır nehri) geçerek savunma durumuna geçti. Tömür Beg ile Emir Hüseyin de gelerek nehir kenarına yerleştiler. Diğer bir rivayete göre bir gün İlyas Hoca Oğlan nehir kenarında atıyla gezinti yaparken Tömür Beg ile Emir Hüseyin nehrin karşı kenarına gelip atlarından inerek İlyas Hoca Oğlan’a selam verdiler ve saygı gösterme törenini yerine getirdiler.

İlyas Hoca Oğlan’ın Han Olması
Hicri 767 (Miladi 1365)’de Tuğluk Tömür Han vefat etti. Tuğluk Tömür Han henüz genç, akıllı, adil ve siyasette dahi idi. O dönemde Cengiz hanedanı ve Altın Ordu hanlığı dışındaki devletler nüfuzlarını kaybederek yıkılma sürecine girmişti. Tuğluk Tömür Han devleti yeniden güçlendirme çabasındaydı ve büyük imparator olma hayalini taşıyordu. Ancak 36 yaşında vefat ederek bu hedeflerini gerçekleştiremedi. Bu hedefleri gerçekleştirmek sonunda onun düşmanı Tömür Beg’e nasip oldu. Tuğluk Tömür Han ölünceye kadar İlyas Hoca Oğlan ile Tömür Beg arasında savaş meydana gelmedi. Han’ın ölüm haberini alır almaz İlyas Hoca Oğlan, Küçük Beg ve iki bin komutanını yeteri sayıda asker ile yerine bırakıp Almalık’a döndü ve tören yaparak hanlık tahtına oturdu. Bu sırada Tömür Beg, Küçük Beg ve Emir Hüseyin arasında şiddetli savaş meydana geldi, sonunda Han’ın askerleri mağlup oldular. Küçük Beg ve diğer komutanlar başta olmak üzere çok sayıda asker Tömür Beg’in askerleri tarafından esir alındılar. Tömür Beg, esir aldığı Küçük Beg ve diğerlerine savaşta gösterdikleri büyük kahramanlıkları ve Han’ın daha önce yaptığı iyilikleri için büyük bir ziyafet düzenledi.

  • 867 defa okundu.