M.Kemal SALLI

Gazeteci-Yazar

Aramızda Binlerce Kilometre Var; Doğu Türkistan Gözden Irak, Ama Asla Gönülden Irak Değil. Tarihi Ve Kültürel Bağlarımız Nedeniyle Doğu Türkistan’da Yaşananları Göz ardı Edemeyiz. İnsanlık, Matbaayı, Kağıdı, ipeği, Kumaş Ve Seramik Boyasını, Çeşitli Müzik Aletlerini, Müzik Kurallarını, Akupukturu, Minyatürü, Karitürü, İslam Yazısının Estetik Kurallarını Geliştiren Ve Batıya Taşıyan Uygur Türklerinin Dramına İlgisiz Kalamaz. Doğu Türkistan, Batılıların Orta Asya dedikleri Türkistan coğrafyanın en doğu bölgesi.. Doğu Türkistan ile aramızda binlerce kilometre var..

Doğu Türkistan gözden ırak, fakat asla gönülden ırak değil.. Olamaz da.. Çünkü Türkler, yurt edindikleri coğrafyaların üstün özellikleri nedeniyle, tarihin her döneminde diğer milletlerin ilgi odağı olduklarından, ortak bir kader yaşamışlar ve yaşamaktadırlar. Altını çizerek sormak isteriz Günümüzde Orta Doğu'da, Balkanlarda, Kafkaslarda ve Türkistan'da yaşanan gelişmelerin bizim coğrafyamızın paylaşılma kavgası olduğunun farkında mıyız? Ortadoğu haritasındaki sınırların, 1. Dünya Savaşı sonrasında, Osmanlı'dan koparılan topraklar üzerinde emperyalist ülkeler tarafından, Türkistan haritasındaki sınırlarının da, 1924'de, Sovyetler Birliği yöneticileri tarafından belli bir amaçla çizilmiş yapay sınırlar olduğunu biliyor muyuz?

Küresel güçlerin, Türkistan'daki kardeş ülkelerin elele vermeleriyle ortaya dünya dengelerini altüst edebilecek yepyeni bir gücün çıkmasından korktuklarını ve bunu her zaman elbirliği ile engellemeye çalıştıklarını biliyor muyuz? Ülkelerin güvenlik sınırlarının siyasi sınırlarının çok ötesinden başladığının bilincinde miyiz?

Doğu Türkistan'da yaşayan Uygur Türkleri, tarihlerinin önemli dönemlerinde, hep Anadolu'daki kardeşleriyle elele verme gereği duymuşlardır. 1402'deki kardeş kavgasını hatırlamak bile istemeyiz, ama kuruluş ve yükseliş dönemlerinde Osmanlı Türkistan'la yakından ilgiliydi. Osmanlı sarayında uygur alfabesiyle yazıp çizen kâtipler vardı. Hatta Fatih Otlukbeli Savaşı sonrasında Özbek hanına gönderdiği zafer name Uygur alfabesi ile yazılmıştı.

Gazi Yakup Han, 1863'te Bedevlet'i (Kaşgarya) kurduğunda, dönemin Osmanlı Sultanı Abdülaziz adına hutbe okutmuş, sikke bastırmış, Hoca Seyyid Töre'yi elçi olarak göndererek Osmanlı'ya biat ettiğini bildirmiştir. Abdülaziz de Yakup Han'a "Emir-ül Müminin" unvanı vermişti. Ünlü Türk Müziği bestekarı olarak tanıdığımız Abdülkadir Töre, İstanbul'a yerleşen Hoca Töre'nin oğludur.

2. Abdülhamit de Türkistan coğrafyasındaki gelişmeleri yakından izlemişti.

Enver Paşa'nın Teşkilat-ı Mahsusa'yı kurduğunda Türkistan'a gönderdiği Adil Bey başkanlığındaki 5 kişilik ekibin oralarda yaptıkları,bugün bile efsane gibi anlatılmaktadır. (Asya'da Beş Türk-Ötüken Yayınları)

Türkistan-Anadolu dayanışmasının en yakın örneğini 1933'de yaşadık. Hoca Niyaz Hacı Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti'ni kurduğunda, bizim bayrak ölçülerimizi ve ay yıldız simgesini aynen kabul etmiş yalnız zemin rengini mavi yapmıştı. Hoca Niyaz, Ankara'ya bir heyet göndermiş, "Gökbayrak'tan Albayrak'a selam" mesajı iletmişti. Türkistan'dan gelen heyet Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde büyük bir heyecanla karşılanmıştı. Atatürk, "Sovyetler Birliği birgün dağılacak, kardeş ülkeler bağımsız olacaklardır. 0 gün onlar bize gelemezlerse, biz onlara gitmeliyiz" uyarısını da o yıllarda yapmıştı (1936).

1933'de kurulan Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti bazı Uygurların Çin'le işbirliği yapmalarından dolayı uzun ömürlü olamadı. 1944'de kurulan Doğu Türkistan Cumhuriyeti, Türkiye Cumhuriyetinden beklenen ilgiyi görmedi. Türkiye, o günkü küresel koşullar gereği, Sovyetler Birliği'ni ve Çin'i karşısına almak istemiyordu. Okullarda okutulan tarih kitaplarında Türkistan'a, Batılıların terminolojisinden alınan ilhamla Orta Asya deniliyor, oralarda yakın tarihte kimlerin yaşadığından, nelerin yaşandığından hiçsöz edilmiyordu.

Türkiye, Atatürk'ün uyarısına rağmen hazırlıklı değildi; 1991'de Sovyetler Birliği dağıldığında, Türkistan coğrafyasındaki kardeş ülkelerle elele verme becerisini gösteremedi. Onların ekonomik açıdan kendi ayakları üzerlerinde durabilmelerine yardımcı olamadı.

 

Çin Medyası BüyükTürkistan Olasılığından Söz Ediyordu

Sovyetler Birliği'nin dağıldığı günlerde, Çin medyasında yapılan yorumlarda, Adriyatik'ten Çin Seddi'ne uzanan Büyük Türk Dünyasının oluşabilme olasılığından ve bunun Çin için büyük bir tehdit olacağından ciddi ciddi söz ediliyordu. Türkiye, Türkistan coğrafyasında birbirlerinin rakibi olan küresel güçleri dengeleyebilecek bir politikanın mimarı olabilirdi, olmalıydı.

Türkiye, tarihin omuzlarına yüklediği görevi yerine getirmemesinin sonucunda ortaya çıkan durumdan elbette memnun değildir.

Sovyetler Birliği'nin dağılmasının sonrasındaki gelişmeleri kısaca anımsayalım..

En yakınımız Azerbaycan'dı.

Elçi bey i n uzattığı eli, Onun uzattığı anlamda tutamadık. Kafkasya'nın en kaliteli petrolünü, doğalgazım, küresel güçlerin rekabetini dengeleyerek Azerbaycan'ın başkanlığındaki bir organizasyonla Akdeniz'e ulaştırmayı başaramadık. Azerbaycan'ın öz toprağı Karabağ Ermeniler tarafından işgal edilirken Elçibey'in yaralıları taşımak için helikopter isteğine bile olumlu yanıt veremedik.

O dönemde Özal Amerika'da, Baba Bush'un çiftliğinde çok özel bir misafir olarak ağırlanmaktaydı. Ne yapması beklenirdi?

Özal'ın, kendisine "turgıt" diye hitap eden Baba Bush'a, "Sevgili stratejik ortağım, sen bağımsız bir devlet olan Kuveyt Saddam tarafından işgal edildiğinde nasıl BM onayı ile bir koalisyon gücü oluşturup kurtarılmasına öncülük ettinse, bağımsızlığını yeni kazanmış Azerbaycan'ın Karabağ ın kurtarılması için de aynı duyarlılığı göstermeni bekliyorum" demesi gerekmez miydi?

Türkmen başı Sefer Murat Niyazov'un 42 dolardan teklif ettiği doğalgazı, Rusya ve İran üzerinden ve kat kat fazla para ödeyerek almaya mahkum oluşumuzun bir açıklaması var mı? Sovyetler Birliği'nin dağılması sonunda, tarihin omuzlarımıza yüklediği sorumluluğun da, önümüze koyduğu tarihi fırsatın da farkında değildik. Türkiye'nin Türkistan coğrafyası ile elele vermesiyle ortaya çıkacak gücün küresel dengeleri nasıl etkileyebileceği konusu tüm dünyada konuşuluyordu, ama Türkistan bizim gündemimizde değildi. 0 kadar ilgisizdik ki, Washington dayken, Karabağ'ın işgali konusundaki düşüncelerini soran Amerikalı gazetecilere Özal, "Onlar Şii biz sünni; onlar İran'a daha yakın" diyebilmişti. Oysa Azerbaycan Türkistan'ın anahtarıydı. Özal'ın daha sonraki çabalarının Soros Vakıflarının gölgesinde başarısız kalmasında bu talihsiz söylemin büyük rolü olmuştur.

 

Haydar Aliyev"Siyasi Birlik" Arzulamıştı

Haydar Aliyev de, Türk dünyasının, Türkiye'nin öncülüğü ile küresel çapta ses getirebilecek işler yapabileceğine inanıyordu.Hatta Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde yaptığı bir konuşmada,"Azerbaycan'la Türkiye arasında bir siyasi birlik"ten söz etmişti.

Bu az bilinen gerçeği, zamanın Meclis Başkanı Hüsamettin Cindoruk, Haydar Aliyev'in Dolmabahçe Sarayı'nda düzenlenen ölüm yıldönümünde vurgulamak gereği duymuştu. Clinton Meclis'te yaptığı konuşmada, "21. yüzyılın kaderini bu mecliste alınacak kararlar çizecektir" derken dolaylı yoldan Amerika'nın çıkarlarını  gözetiyor olabilir, ama  Haydar Aliyev'in samimiyetinden kuşku duyulabilir mi? 1996'da, hem Rusya'nın hem de Çin'in tehdidi altında olan Kazakistan Devlet Başkanı Nur Sultan Nazarbayev, "Türk

dünyası olarak biran önce elele veremezsek emperyalist ülkelerin oyuncağı oluruz" demişti. Cesaretle, açık yüreklilikle yapılmış önemli bir uyarıydı. Mesajı değerlendiremedik, tarihin

Omuzlarımıza yüklediği görevin gereğini yapamadık.

1991 öncesinde Türkistan'la aramızda Sovyetler Birliğinin çektiği bir "Demir Perde" vardı. Şimdilerde, kardeş ülkelerin Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) çatısı altına alınmasıyla, aramıza bir de "Çin Şeddi" çekildi. Bilindiği gibi Rusya ve Çin'in önemli üyeleri olduğu ŞİÖ'nün temel misyonu, "Üç Şer Kuvvet" saydığı terörizm, bölücülük ve aşırılıkla mücadeledir. Yani, Doğu Türkistan'daki  Uygurlar ve  Batı Türkistan'daki  kardeş cumhuriyetlerde yaşayanlar "Türk'üm" ya da "Müslüman'ım" dediklerinde terörist muamelesi göreceklerdir. İnanılır gibi

değil, ama gerçek; 11  Eylül sonrasında İslam ülkelerini potansiyel terörist bataklığı ilan eden ABD, Çin'in bu politikasını desteklemesi karşılığında, kendi ülkelerinde bağımsızlık mücadelesi veren Doğu Türkistan'ı terörist örgütler listesine aldı!

1991sonrasında, Sovyetler Birliği'nin dağılması ardından yaşadıklarımız, milletlerin, yüzyılda bir karşılarına çıkan tarihi fırsatları değerlendiremediklerinde ne gibi sıkıntılar yaşayabileceklerini göstermesi     açısından çok ilginç bir örnek..  Her şeye  rağmen  umutsuz olmamalıyız,  Doğu Türkistan için yapabileceğimiz önemli şeyler var..

  • 787 defa okundu.