Abdurrahim Türkdoğan

Yusuf Has Hacib Kutadgu Biliğ adlı eserinde Peygamber efendimiz (S.A.V.)'ın medhine devam eder. Şöyle başlar:

YALAVAÇ ALEYHİSSELAM ÖGDİSİN AYUR "Peygamber Aleyhisselam’ın medhini anlatır. “Devamında: Sevüg savçı ıdtı bağırsak idi budındın takısı kişide kadi” “Esirgeyen Rabbim, halkın en seçkini ve insanların en iyisi, en üstünü olan elçisini gönderdi.” 15 beyitlik bu bölümden bazı beytler ve manaları şu şekildedir;

 “Yula erdi halkka karangku tüni yarukluki yadtı yarutti sini” “O karanlık gecede halka meşale oldu, etrafa ışık saçtı ve insanları aydınlattı.”

“Atasın anasın yuluğ kıldı ol tilek ümmet erdi ayubirdi ol” “Atasını anasını feda etti, tek dileği ümmeti idi, ümmetine yol gösterdi.”

Bu bölümün son beyitlerinde müellif duasını şu şekilde yapar:

“İlahi kudezgil mening könglümi Sevilg savçı birle kopur kopgumi Kıyamette körkit tolun teğ yüzin elig tutaçı kıl ilahi özin” “Ey Allah'ım benim gönlümü güzel, koru, kıyamet günü beni sevgili peygamberin ile birlikte haşret. Ey Allah'ım kendisini bana şefaatçi kıl, kıyamete dolun ay gibi yüzünü göster.”

Bundan sonraki bölüm Hulafa-i Raşidinin medhidir. Bu bölüm şu dua ile biter;

“Olarnı menindin sevindür tuçi Uluğ künde kılgıl elig tutaçtı” “Ey Allah'ım, onları benden daima razı et, kıyamet gününde onları bana şefaatçi kıl”

ATABETÜL HAKAYIK

“Hakikatlerin Eşiği, Kapısı” anlamına gelen bu eser Edib Ahmet Yükneki tarafından kaleme alınan ve Müslüman Türk devrinin en önemli ahlak kitaplarından biridir.

Eserdeki fikirler çok defa, ayet ve hadislerle teyit edilmiştir. Edip Ahmet, İslami esasları güzel ve sade bir Türkçe ile ifade etmektedir. Kutadgu Biliğ'de olduğu gibi yine aynı sıra ile önce Allah, sonra Hz. Peygamber, sonra da Ashabı Kiram övülmüştür. Eserin methiye bölümü şöyle başlar:

TANRININ MEDHİ HAKKINDA “İlahi ökiş hamd aynur men sanga Sening rahmetindin umar men anga” “Ey Allah'ım, ben sana daima sonsuz hamd ederim, Senin rahmetinden daima hayır umarım.” Son beyitlerde şair, Allah'ın yüceliğini ifadede aciz kaldığını şu mısralarla ifade eder:  “Bu kudret idisi uluğ bir bayat Olüğlerni tirgüzmek asananga” “O kudret sahibi büyük ve kadim olan Allah'tır. Ölüleri diriltmek O'nun için çok kolaydır.”

Methiyenin ikinci bölümü Peygamberimize ayrılmıştır.

Peygamberimizin Methi hakkında “Eşit emdi kaç söz Habib fazlından Ukuş huş yititip sözümni anga” “Şimdi peygamberimiz faziletinden birkaç söz dinle, akıl ve idrakini zorlayarak bunları anlamaya çalış.” Bu bab şu beytlerle son bulmaktadır. “anıng öğdisindin tatır bu filim anıng medhi bolsa şekker şehd anga bu kün tegsü mindin dürud ol yarın

eliğ tuttaşımka eğirse munga” “O Resul'ün medhiniden dilim, gönlüm tatlılanır, O'nun medhi dilim için şeker ve baldır. Yarın kıyamet gününden dara düşersem, elimden tutacak olan, şefaat edecek olan O Resul'e bugün benden salat'ü selam olsun” Bundan sonraki bölüm sahabenin medhine ayrılmıştır.

DİVAN-I HİKMET

Ahmet Yesevi tarafından tertip edilen bu eser, 12. asır Türk Kültür hayıtının en güzide eserlerindendir. Türklerin İslamı idrakinin ikinci asrında yaşamış olan Ahmet Yesevi Sugi bir şair ve aynı zamanda tarikat sahibi bir mürşidedir.

Şeyh Feridüddin Attar'ın “Pir-i Türkistan” olarak vasfettiği Ahmet Yesevi, asırlar boyunca Türk dünyasında öylesine benimsenmişti ki, Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasında Yesevi dervişlerinin, Horasan erenlerinin payı, teslim edilmesi gereken tarihi bir hakikattir. Hz. Peygamberin hadislerindeki hakikatleri, bugün bile anlaşılacak kadar sade ve Türkçe ile dile getirmiştir. Divan çoğunluğu Türk ölçüsü olan dörtlüklerle teşkil edilmiş, bunun yanında beyitlerle yazılmış olan hikmetlerden oluşmaktadır. Kültür bakanlığı tarafından Prof. Dr. Kemal Eraslan neşrinde 70 hikmet mevcuttur.

Yesevi, hikmetlerine öncekilerde olduğu gibi şu sözlerle başlar:

“Bismillah dip beyan ayley hikmet aytıp. Taliplerge durru güher saçtım muna riyazetni katıg tartıp kanlar yutup min tefter-i sanı özin açtım muna”

Her mısrası, her beyti, her kıtası nasihatten ibaret olan Divan-a Hikmetten seçtiğimiz mısralar, daha 12 asrın başında Yunus Emre'yi, Süleyman Çelebi'yi çağrıştırmaktadır.

Muhammed'ni biling zatı arabdur.

Tarikat'nı yoli külli edebdür

Hakikat bilmegen  adem imesdür

Bilingsiz hiç nimege ahşımasdır.

Atası atı Abdullah ikendür

Anadın toğmayın Ölgen ikendür

Muhammet'ni sıfat kılsam   kemine

Anasını atı bilgi Amine

Resul’nı yaşları kırkka yitigdür

Kin andın song Huda'dın Vahy inipdür

Ki andin Song Muhammed baldı padişah

Resul'nı könlide yar boldı Allah

Bir başka Hikmet'te Yesevi şu şekilde seslenir:

Onsekiz ming alemge server bolgan Muhammed

Otuz üçming ashabga rehber bolgan Muhammed

Yalangaç u açlıkka karatlıg Muhammed

Asi canı ümmetga şefaatlığ Muhammed

Arş u Kürsi bazarı inayetliğ Muhammed

Miskin Ahmet Kuiga Kitabetliğ Muhammed

Yetim Fakir garibga sahavetliğ Muhammed

Bütün Türk Dünyası'nın ağır aksakta olsa, kucaklaşmaya çalıştığı bu dönemde kısaca temas ve ifade etmeye çalıştığımız ortak kültür değerlerimizden yola çıkarak, “İslam Akaidi” etrafında, tek yürek tek yumruk olmaya dünden daha fazla, bugün daha çok ihtiyacımız vardır. Bu ihtiyacı, başta Türk dünyası aydınları olmak üzere, bütün Türk Milletinin idrak etmesini temenni ediyoruz.

Özellikle, geleceğimizin teminatı olan gençlerimizin, imanımızın işaret taşları olan bu şahsiyetleri ve eserlerini yakından tanımaları ve onları anlamaları elzemdir.

Kaynak: Türk Yurdu

Yrd. Doç. Dr. Cevdet Şanlı Cilt 13 Sayı 75 Sayfa 23-24

  • 697 defa okundu.